Shloka 85
महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरग: । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञों महाहवि:
mahākramo mahākarmā mahātejā mahoragaḥ | mahākratur mahāyajvā mahāyajño mahāhaviḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงมีมหาก้าวย่างและมหากิจ; ทรงรุ่งโรจน์ด้วยเดชอันไพศาล และทรงลุ่มลึกทรงพลังดุจมหานาค. พระองค์ทรงเป็นมหากรตุ—คือยัญญะเอง; ทรงเป็นมหายัชวา ผู้ประกอบยัญญะใหญ่เพื่อสวัสดิภาพแห่งโลก; ทรงเป็นมหายัญญะ—ซึ่งบรรดาการบูชาและวินัยทั้งปวงปรากฏเป็นวิภูติของพระองค์; และทรงเป็นมหาหวิ—แก่นสารอันควรถวายลงในไฟทิพย์.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the Supreme as both the performer of righteous acts and the very substance of worship: He is the sacrificer, the sacrifice, and the offering. Ethically, it implies that dharma is fulfilled when action is consecrated—done for loka-saṅgraha (the welfare and cohesion of the world) and offered inwardly to the Highest rather than claimed as personal merit.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a sequence of divine epithets. This verse is part of that laudatory enumeration, presenting God in sacrificial imagery to connect Vedic ritual, moral duty, and devotion into a single vision.