Shloka 84
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रद्या ब्रद्यम ब्रह्म॒विवर्धन: । ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रद्मी ब्रद्यम॒ज्ञो ब्राह्मणप्रिय:
bhīṣma uvāca | brahmaṇyo brahmakṛd brahmā brahma brahmavivardhanaḥ | brahmavid brāhmaṇo brahmī brahmajño brāhmaṇapriyaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงเป็นผู้พิทักษ์พรหมวิทยาและผู้ยึดมั่นในพรหมวิทยานั้น; ทรงเป็นผู้วางระเบียบแห่งตบะและวิถีพระเวท; ทรงเป็นพรหมา ผู้บังเกิดโลก; ทรงเป็นพรหมันเอง—ภาวะอันบริสุทธิ์ จิตสำนึก และความปีติ; และทรงเพิ่มพูนพลังแห่งวินัยทางจิตวิญญาณกับปัญญาแห่งพระเวท. พระองค์ทรงรู้พระเวทและอรรถะโดยครบถ้วน; ทรงเห็นสรรพสิ่งเป็นพรหมัน; ทรงเป็นฐานรองรับของสิ่งที่เรียกว่า “พรหมัน” คือ ตบะ วิทยาศักดิ์สิทธิ์ และเดชทางจิต; ทรงรู้พระเวทโดยแท้ว่าเป็นอาตมันของพระองค์; และทรงรักพราหมณ์ทั้งหลายยิ่งนัก.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Divine as the source, protector, and fulfiller of ‘brahman’—austerity, Vedic knowledge, and spiritual power—while also affirming the highest metaphysical claim that the Divine is Brahman itself. Ethically, it elevates reverence for learning, self-discipline, and the honoring of Brāhmaṇas (as custodians of Vedic tradition) as integral to dharma.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a sequence of divine epithets (as in the sahasranāma-style praise). This verse is part of that litany, describing the Lord’s relationship to the Veda, tapas, creation, and the community devoted to sacred learning.