Shloka 83
कामदेव: कामपाल: कामी कान्तः कृतागम: । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोडनन्तो धनंजय:
kāmadevaḥ kāmapālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ | anirdeśyavapur viṣṇur vīro 'nanto dhanañjayaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงเป็นกามเทวะ ผู้เป็นประธานเหนือความปรารถนาทั้งปวง; ทรงเป็นกามปาละ ผู้คุ้มครองและบันดาลให้สำเร็จแก่ความปรารถนาของผู้ภักดีที่ยังมีความใคร่; ทรงเป็นกามี ผู้โหยหาผู้เป็นที่รักของพระองค์; ทรงเป็นกานตะ ผู้มีพระรูปงามยิ่ง; ทรงเป็นกฤตาคม ผู้สถาปนาพระเวทและศาสตรา; ทรงเป็นอนิรเทศยะวปุห์ ผู้มีพระวรกายทิพย์พ้นคำพรรณนา; ทรงเป็นวิษณุ ผู้แผ่ซ่านทั่วสรรพสิ่ง; ทรงเป็นวีระ ผู้ทรงเดชานุภาพอัศจรรย์; ทรงเป็นอนันตะ ผู้ไร้ขอบเขตในรูป พลัง และคุณ; และทรงเป็นธนัญชยะ ผู้ชนะทรัพย์—ปรากฏเป็นอรชุน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a cluster of divine epithets to show that the Supreme (identified with Viṣṇu) is simultaneously the source of human aspirations (including desire), the fulfiller of devotees’ aims, the transcendent reality beyond description, and the limitless Lord—thus integrating worldly aims (puruṣārthas) within a dharmic, God-centered framework.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion; here he continues a litany of names/glories of the Lord, explaining how various titles (Kāmadeva, Ananta, Dhanañjaya, etc.) apply to the same divine being and what each signifies.