Shloka 58
ऋतु: सुदर्शन: काल: परमेष्ठी परिग्रह: । उग्र: संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिण:
ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ | ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśvadakṣiṇaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือ ‘ฤตุ’ คือรูปแห่งฤดูกาล; ‘สุทรรศนะ’ ผู้ประทานการได้เห็นพระองค์แก่ภักตะโดยง่าย; ‘กาละ’ ผู้คำนวณและนับทุกสิ่ง. พระองค์คือ ‘ปรเมษฐี’ ผู้ดำรงในพระสิริสูงสุด; ‘ปริครหะ’ ผู้ที่ผู้แสวงหาที่พึ่งยึดถือจากทุกทิศ. พระองค์คือ ‘อุคระ’ ผู้เกรียงไกรน่าเกรงขามแม้แก่เทวะ; ‘สํวัตสร’ คือปีที่เป็นที่พำนักและค้ำจุนสรรพชีวิต. พระองค์คือ ‘ทักษะ’ ผู้ชำนาญยิ่งในกิจทั้งปวง; ‘วิศรามะ’ ผู้ประทานการพักสงบสุดท้าย—โมกษะ—แก่ผู้ใฝ่หลุดพ้น; และ ‘วิศวทักษิณา’ ผู้ซึ่งทั้งโลกถูกถวายเป็นทักษิณาในยัญพิธี.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Divine as both immanent and transcendent: the regulator of cosmic rhythms (seasons, year, time), the refuge of devotees, the awe-inspiring power behind even the gods, and the giver of liberation. Ethically, it frames dharma as aligning oneself with this cosmic order through devotion, sacrifice, and the pursuit of final release.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a litany of names (a sahasranāma-style praise). This verse is a segment of that praise, enumerating epithets that describe the Lord’s cosmic functions and salvific role.