Shloka 48
अच्युत: प्रथित: प्राण: प्राणदो वासवानुज: । अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्त: प्रतिष्ठित:
acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ | apāṁ nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—“พระองค์คืออจยุตะ ผู้ไม่คลาดเคลื่อน—ไม่แปรเปลี่ยนด้วยความผันแปรใดๆ; คือประถิตะ ผู้เลื่องลือ—เป็นที่รู้จักว่าเป็นเหตุแห่งการอุบัติและระเบียบของโลก; คือปราณะ ลมหายใจแห่งชีวิต—ทรงค้ำจุนสรรพสัตว์ในฐานะพลังชีวิตจักรวาล; คือปราณท ผู้ประทานชีวิต—ทรงหล่อเลี้ยงและอุปถัมภ์สรรพชีวิต. พระองค์คือวาสวานุชะ น้องแห่งอินทรา—ทรงอุบัติในปางวามนะ; คืออปางนิธิ คลังแห่งสายน้ำ—ทรงเป็นมหาสมุทรผู้รวบรวมและกักเก็บ; คืออธิษฐานะ รากฐาน—เป็นที่รองรับและเป็นฐานแห่งสรรพสัตว์; คืออประมัตตะ ผู้ไม่ประมาท—ทรงตื่นรู้อยู่เสมอ; และคือประติษฐิตะ ผู้ตั้งมั่น—ทรงสถิตในพระสิริของพระองค์เอง.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplative devotion through divine names: the Supreme is portrayed as changeless, life-sustaining, the cosmic foundation, and ever-vigilant. Remembering these epithets frames dharma as grounded in a stable, sustaining divine order rather than in human fluctuation or negligence.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion. Here he continues a litany of Viṣṇu’s names (a section associated with the Viṣṇu-sahasranāma tradition), explaining the Lord’s attributes through epithets that connect theology with cosmic functions (life, support, vigilance).