Shloka 46
युगादिकृद् युगावर्तो नैकमायो महाशन: । अदृश्योड्व्यक्तरूपश्न सहस्नजिदनन्तजित्
yugādikṛd yugāvarto naikamāyo mahāśanaḥ | adṛśyo 'vyaktarūpaś ca sahasrajid anantajit ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือผู้เริ่มต้นแห่งยุคทั้งหลาย และคือผู้หมุนเวียนจักรแห่งยุค (ยุกะ). พระองค์ทรงสวมไว้ซึ่งมายาหลากหลาย และเมื่อสิ้นกัลป์ทรงกลืนกินสรรพสิ่ง. ทรงเร้นลับพ้นวิสัยอินทรีย์ ทรงมีรูปอันไม่ปรากฏ; ทรงเป็นผู้พิชิตนับพัน และผู้พิชิตไร้ที่สุด—ทรงมีชัยเหนือสรรพสัตว์ในทุกสนาม.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Supreme as the controller of cosmic time and dissolution: he initiates the yugas, turns their cycle, manifests through many powers (māyā), yet remains beyond sensory grasp and unmanifest in essence. Ethically, it grounds dharma in reverence for a transcendent ruler whose victory is universal and inexhaustible.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira and praising the supreme deity through a sequence of epithets. This verse continues that litany, describing divine attributes—cosmic governance, hiddenness, and invincibility—within Bhīṣma’s didactic discourse on dharma and devotion.