Shloka 42
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसु: । नैकरूपो बूहद्रूप: शिपिविष्ट: प्रकाशन:
subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ | naikarūpo bṛhadrūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือสุภูชะ ผู้มีพระกรงามเพื่อพิทักษ์โลก; คือทุรธระ ผู้ยากจะทรงไว้ได้แม้ในสมาธิ; คือวาคมี ผู้เป็นบ่อเกิดแห่งวาจาอันกำเนิดจากพระเวท; คือมหேนทระ ผู้เป็นเจ้าเหนือเทพทั้งหลาย; คือวสุทะ ผู้ประทานทรัพย์ และคือวสุ ผู้เป็นทรัพย์นั้นเอง; คือไนกรูปะ ผู้ทรงมีรูปนานา และคือพฤหัทรูปะ ผู้ทรงรูปอันไพศาลเป็นสากล; คือศิปิวิษฏะ ผู้สถิตในรัศมีแห่งสุริยะ; และคือประกาศนะ ผู้ทรงทำให้สรรพสิ่งปรากฏแจ้ง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine is simultaneously beyond easy mental grasp (durdharaḥ) and yet present as the very light and revelation within the world (śipiviṣṭaḥ, prakāśanaḥ). Ethical life is supported by this vision: one seeks protection and strength (subhujaḥ), cultivates disciplined contemplation, and aligns with dharma under the ‘Lord of lords’ (mahendraḥ), recognizing prosperity as both gift and sacred trust (vasudaḥ, vasuḥ).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the highest refuge through a revered hymn of divine names. This verse is one segment of that praise, listing epithets that describe the deity’s power to protect, to grant prosperity, to manifest in countless forms, and to illuminate the cosmos.