Shloka 37
अग्रणीर्ग्रामणी: श्रीमान् न््यायो नेता समीरण: । सहस्मूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्ष: सहस्रपात्
agraṇīr grāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ | sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt ||
ภีษมะกล่าวต่อว่า: พระองค์คือผู้นำหน้า ผู้พาผู้แสวงธรรมไปสู่ฐานะอันประเสริฐ; เป็นหัวหน้าหมู่สัตว์ทั้งปวง; ทรงรุ่งเรืองด้วยศรี. พระองค์คือความยุติธรรมและเหตุผลอันตั้งอยู่บนพยาน; เป็นผู้ขับเคลื่อนกลไกแห่งโลก; และเป็นสมิรณะ ผู้ทำให้สรรพชีวิตเคลื่อนไหวด้วยลมหายใจ. อีกทั้งทรงปรากฏด้วยภาพอันไพศาล—มีเศียรพัน เป็นอาตมันแห่งสากล มีเนตรพัน และมีบาทพัน—แสดงถึงความสถิตทั่ว ความรู้ทั่ว และพลังค้ำจุนโลก.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that true leadership and dharma are rooted in the Supreme who is both the cosmic guide (netā/agraṇī) and the very principle of justice (nyāya). The ‘thousand-headed/eyed/footed’ imagery emphasizes that moral order is upheld by an all-pervading, all-seeing reality that sustains and directs all beings.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion. Here he continues reciting divine epithets (as in the Viṣṇu Sahasranāma context), describing the Lord’s functions—guiding, governing, animating through breath—and His universal form, as part of a larger teaching on righteous living and liberation-oriented devotion.