Shloka 36
गुरुर्गुरुतमो धाम सत्य: सत्यपराक्रम: । निमिषो5निमिष: सत्रग्वी वाचस्पतिरुदारथी:
gurur gurutamo dhāma satyaḥ satyaparākramaḥ | nimiṣo'nimiṣaḥ sragvī vācaspatir udāradhīḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า: พระองค์คือคุรุ—อาจารย์สูงสุด; เป็นครูผู้เลิศยิ่ง; เป็นที่พึ่งและที่สถิตของสรรพโลก. พระองค์คือสัจจะเอง ผู้มีเดชานุภาพไม่เคยพลาด. พระองค์คือผู้หลับตาในโยคนิทรา และก็เป็นผู้ไม่กะพริบตา ผู้ทรงอวตารเป็นมัตสยะ. พระองค์ทรงสวมมาลัยชัยชนะ และในฐานะวาจสปติ เจ้าแห่งวาจาและวิทยา ทรงมีปัญญาอันอุดมที่ส่องให้สรรพสิ่งปรากฏตามความจริง.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverence for the Divine as the ultimate source of guidance and knowledge (guru, vācaspati), the ground of reality (dhāma, satya), and the protector whose power is effective and righteous (satyaparākrama). It frames devotion as recognizing many complementary attributes—stillness (yogic slumber) and vigilant protection (unblinking), transcendence and incarnation.
Bhīṣma is describing and praising the Supreme Being through a chain of epithets. The passage functions as a devotional catalogue of divine qualities, linking cosmic roles (refuge, truth) with mythic manifestation (Matsya) and symbolic marks (victory garland), within the Anuśāsana Parva’s broader instruction on dharma and worship.