Shloka 24
अज: सर्वेश्वरः सिद्ध: सिद्धि: सर्वादिरच्युत: । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनि:सृत:
ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādir acyutaḥ | vṛṣākapir ameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงเป็นอชะ ผู้ไม่บังเกิด; เป็นพระเป็นเจ้าเหนือเทพทั้งปวง; ทรงสมบูรณ์เป็นนิตย์. พระองค์เองคือ “สิทธิ” อันเป็นผลสูงสุดที่สรรพสัตว์แสวงหา เป็นเหตุแรกแห่งสรรพภาวะ และเป็นอจฺยุตะ—ผู้ไม่เคยคลาดจากสภาวะของพระองค์ในกาลใด. พระองค์คือวฤษากปิ ผู้เป็นรูปธรรมแห่งธรรมะและทรงอวตารเป็นวราหะ; สภาวะของพระองค์ประมาณมิได้ และพึงประจักษ์ได้ด้วยสรรพโยคะและวิถีปฏิบัติตามที่ศาสตราได้สอนไว้.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Supreme as unborn, unchanging, and the ultimate goal (siddhi) of all striving. Ethically, it frames dharma and spiritual practice as oriented toward realizing an unerring, immeasurable divine reality that remains steady in its own nature.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and praises the Supreme through a chain of divine names and attributes. Here he enumerates epithets that describe the deity’s transcendence (unborn, immeasurable), sovereignty (Lord of all), and accessibility through śāstric yogic disciplines.