Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือทั้งหมด สถิตในทุกรูป; พระองค์คือศรวะ ผู้ทรงรวบคืนสรรพสัตว์ในกาลปรลัย; พระองค์คือศิวะ ผู้เป็นมงคลและพ้นจากสามคุณ; พระองค์คือสถาณุ ผู้มั่นคงไม่หวั่นไหว. พระองค์คือเหตุแรกแห่งสรรพสัตว์ และคือขุมทรัพย์อันไม่เสื่อมสลาย—ที่พึ่งซึ่งสรรพชีวิตหลอมรวมเมื่อสิ้นกาล. พระองค์ทรงปรากฏด้วยพระประสงค์ของพระองค์เอง ทรงจัดให้ผลแห่งกรรมบังเกิดแก่ผู้เสวยผล ทรงค้ำจุนเลี้ยงดูสรรพสิ่ง ทรงมีบ่อเกิดอันประเสริฐดุจทิพย์ ทรงเป็นเจ้าเหนือทั้งหมด และทรงเป็นอีศวร—อำนาจอธิปไตยไร้เครื่องจำกัด.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.