Shloka 16
योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वर: । नारसिंहवपु: श्रीमान् केशव: पुरुषोत्तम:
yogo yogavidāṁ netā pradhāna-puruṣeśvaraḥ | nārasiṁha-vapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือโยคะเอง เป็นผู้นำของผู้รู้โยคะอย่างแท้จริง; เป็นเจ้าเหนือปรกฤติและปุรุษะ. พระองค์ทรงรุ่งเรือง ผู้ทรงกายเป็นนรสิงห์; ทรงเป็นศรีมาน ผู้ทรงศรีประดับ ณ อุระ; ทรงเป็นเกศวะ; และทรงเป็นปุรุโษตตมะ สูงยิ่งกว่าทั้งสิ่งที่เสื่อมสลายและสิ่งที่ไม่เสื่อมสลาย.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme Lord is both the goal and the guide of spiritual discipline: He is ‘Yoga’ (inner restraint and realization), the leader of yogic knowers, and the sovereign over both Prakṛti (nature) and Puruṣa (spirit). Ethically, it links dharma to self-mastery and devotion to the highest ruler who sustains cosmic and inner order.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and praises the Supreme through a litany of divine names and attributes. Here he enumerates epithets of Keśava—highlighting His yogic guidance, metaphysical lordship, protective Narasiṁha form, and supreme status beyond the perishable and imperishable.