Shloka 15
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गति: । अव्यय: पुरुष: साक्षी क्षेत्रज्ञो5क्षर एव च
pūtātmā paramātmā ca muktānāṁ paramā gatiḥ | avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño 'kṣara eva ca ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คืออาตมันอันบริสุทธิ์ และคือปรมาตมัน; สำหรับผู้หลุดพ้น พระองค์คือจุดหมายสูงสุด. พระองค์ไม่เสื่อมสลาย เป็นปุรุษผู้สถิตภายใน; เป็นสักขีผู้เป็นพยาน; เป็นกษेत्रชญะ ผู้รู้ “สนาม” คือกายและธรรมชาติ; และทรงเป็นอักษระ ผู้ไม่ร่วงโรย.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the highest reality as the pure and supreme Self—imperishable, the inner Person, the witnessing consciousness, and the knower of the body-field—teaching that liberation culminates in realizing and attaining this Supreme Self as the ultimate goal.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his post-war instruction on dharma and higher wisdom, describing the nature of the Supreme Self to guide the listener toward ethical living grounded in self-knowledge and the pursuit of liberation.