Shloka 14
३० विश्व विष्णुर्वघट्कारों भूतभव्यभवत्प्रभु: । भूतकृद् भूतभूद् भावों भूतात्मा भूतभावन:
viśvaṁ viṣṇur vaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ | bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือจักรวาลทั้งสิ้น เป็นสภาวะแห่งวิราฏ; พระองค์คือวิษณุ ผู้แผ่ซ่านไปทั่ว เป็นเจ้าเหนือสรรพสิ่ง. พระองค์คือ “วษฏฺการ” คือกิจแห่งยัญที่ทำให้อาหุติบูชาสำเร็จสมบูรณ์. พระองค์ทรงเป็นผู้ครอบครองอดีต อนาคต และปัจจุบัน. ทรงรับพลังแห่งการสร้างแล้วให้สรรพสัตว์บังเกิด; ทรงรับพลังแห่งการค้ำจุนแล้วทรงอุ้มชูและหล่อเลี้ยง. แม้ทรงนิรันดร์โดยสภาวะ พระองค์ก็ทรงเป็นความจริงที่ปรากฏอยู่เสมอ; ทรงเป็นอาตมันภายในสรรพสัตว์ และทรงเป็นผู้ก่อให้สรรพสัตว์เกิดขึ้นและเจริญงอกงาม.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the Lord as both the cosmic totality and the indwelling Self of all beings, and also as the very principle of yajña. Ethically, it implies that dharma is upheld by seeing the divine in all creatures and by treating sacrificial duty, self-restraint, and care for life as worship of the same all-pervading Reality.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols Viṣṇu through a litany of divine names (the Viṣṇu-sahasranāma context). This verse is one segment of that praise, describing Viṣṇu’s cosmic, sacrificial, and immanent aspects.