Shloka 117
भूर्भुव:स्वस्तरुस्तार: सविता प्रपितामह: । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाड़ो यज्ञवाहन:
bhūrbhuvaḥsvas tarus tāraḥ savitā prapitāmahaḥ | yajño yajñapatir yajvā yajñāṅgo yajñavāhanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์คือพื้นพิภพ แดนกลาง และสวรรค์—คือสามโลกทั้งสิ้น เป็นพฤกษาแห่งจักรวาลที่ค้ำจุนภพ เป็น ‘ตาร’ ผู้พาข้ามมหาสมุทรแห่งสังสาระ พระองค์คือสวิตา ผู้ให้กำเนิดสรรพสิ่ง และเป็นประปิตามหะ ปู่ทวดสูงสุด แม้เหนือพรหมา พระองค์คือยัญญะเอง เป็นยัญญปติผู้เป็นประธานแห่งยัญญะทั้งปวง เป็นผู้บูชาผู้ประกอบยัญญะ เป็นผู้มีอวัยวะเป็นยัญญะ และเป็นยัญญวาหนะ ผู้ทรงนำยัญญะไปจนถึงผลอันควร
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is presented as both the cosmos (the three worlds) and the sacred means within it (yajña). Therefore, righteous action and worship should be offered as participation in a divine order, not as ego-driven performance; the doer, the deed, and the goal are ultimately grounded in the same highest reality.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira and recites the Viṣṇu-sahasranāma. This verse is a cluster of divine epithets praising the Lord as cosmic foundation and as the very principle of sacrifice—its presiding lord, performer, constituents, and vehicle—emphasizing devotion and dharmic worship.