Shloka 110
९०६ अरौद्र:-सब प्रकारके रुद्र (क्रूर) भावोंसे रहित शान्तिमूर्ति
araudraḥ, kuṇḍalī, cakrī, vikramī, ūrjitaśāsanaḥ, śabdātigaḥ, śabdasahaḥ, śiśiraḥ, śarvarīkaraḥ
ภีษมะพรรณนาด้วยสร้อยนาม—พระองค์ทรงเป็นอเราُทระ ปราศจากความดุร้ายดั่งรุทระ เป็นรูปแห่งสันติ; ทรงสวมตุ้มหูรูปมกรส่องประกายดุจอาทิตย์; ทรงถือจักรสุทรรศนะ; ทรงมีวีรภาพหาที่เปรียบมิได้; และทรงปกครองด้วยอำนาจสูงสุดอันตั้งอยู่บนศรุติและสมฤติ. พระองค์ทรงเหนือถ้อยคำ มิใช่วิสัยแห่งวาจา; กระนั้นก็ทรงอดทนต่อถ้อยคำหยาบกร้านที่พุ่งใส่พระองค์. พระองค์ทรงเป็นความเย็นและการปลอบประโลมแก่ผู้ถูกเผาด้วยทุกข์สามประการ; และทรงเป็นผู้ก่อให้เกิด ‘ราตรี’ สองนัย—สำหรับผู้รู้ โลกกลับเป็นดุจความมืด; สำหรับผู้เขลา ปัญญาแท้ยังคงดุจราตรีอันมืดบอด.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest divine power combines supreme authority with supreme restraint: though beyond speech and unrivaled in might, the Lord remains peaceful, patient under insult, and cooling to those in distress—modeling dharmic strength as self-mastery and compassionate governance grounded in śruti and smṛti.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets (as in the Viṣṇu-sahasranāma tradition) to describe the Lord’s nature—His symbols (earrings, discus), His ethical qualities (non-cruelty, forbearance), His transcendence (beyond words), and His cosmic function of differentiating the experience of ignorance and wisdom.