Shloka 105
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:
dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā aniyamo 'yamaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า พระองค์ทรงเป็นผู้ทรงธนู และทรงเป็นศาสตร์แห่งธนูเอง; ทรงเป็นทัณฑ์ เป็นผู้ฝึกปราบ และทรงเป็นวินัยนั้นเอง. ทรงไม่อาจพ่ายแก่ศัตรู ทรงอดทนต่อสรรพสิ่ง; ทรงเป็นผู้กำกับผู้จัดสรรสัตว์ทั้งหลายให้ตั้งอยู่ในหน้าที่ของตน—แต่พระองค์ทรงไม่ถูกผูกมัดด้วยกฎใด ๆ ไม่อยู่ใต้การบังคับบัญชาของผู้ใด เป็นผู้เป็นใหญ่โดยสิ้นเชิง.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True authority combines martial competence (dhanurdhara, dhanurveda) with ethical governance: punishment (daṇḍa) is meant to discipline and reform (dama), the ruler must be resilient (sarvasaha) and invincible in resolve (aparājita), and the highest sovereignty is self-governed—answerable to no coercive power (aniyama, ayama).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising an exemplary figure through a chain of epithets, portraying the ideal upholder of order: a master archer and a just disciplinarian who regulates society while remaining supremely independent.