Shloka 104
भारभृत् कथितो योगी योगीश: सर्वकामद: । आश्रम: श्रमण: क्षाम: सुपर्णो वायुवाहन:,८४७ भारभृत्-शेषनाग आदिके रूपमें पृथ्वीका भार उठानेवाले और अपने भक्तोंके योगक्षेमरूप भारको वहन करनेवाले, ८४८ कथित:-वेद-शास्त्र और महापुरुषोंद्वारा जिनके गुण, प्रभाव, ऐश्वर्य और स्वरूपका बारंबार कथन किया गया है, ऐसे सबके द्वारा वर्णित, ८४९ योगी-नित्य समाधियुक्त, ८५० योगीश:-समस्त योगियोंके स्वामी, ८५१ सर्वकामद:- समस्त कामनाओंको पूर्ण करनेवाले, ८५२ आश्रम:-सबको विश्राम देनेवाले, ८५३ श्रमण:-दुष्टोंको संतप्त करनेवाले, ८५४ क्षाम:-प्रलयकालमें सब प्रजाका क्षय करनेवाले, ८५५ सुपर्ण:-वेदरूप सुन्दर पत्तोंवाले (संसारवृक्षस्वरूप), ८५६ वायुवाहन:-वायुको गमन करनेके लिये शक्ति देनेवाले
bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadāḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า พระองค์ทรงได้ชื่อว่า “ผู้ทรงแบกภาระ” ผู้ซึ่งคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์กล่าวสรรเสริญเนืองนิตย์; ทรงเป็นโยคี เป็นจอมแห่งโยคีทั้งปวง และทรงประทานความปรารถนาทั้งสิ้นให้สำเร็จ. ทรงเป็นที่พึ่งอันให้ความพักผ่อน เป็นสมณะผู้ปราบคนพาล เป็นพลังที่นำความล่มสลายในกาลอวสาน เป็นผู้มีปีกงามดุจพฤกษาที่มีใบเป็นพระเวท และเป็นผู้ขับเคลื่อนผู้ประสิทธิ์กำลังให้แม้กระทั่งลมให้เคลื่อนไป.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine sustains the world and devotees (as ‘bhārabhṛt’ and ‘āśrama’), perfects spiritual discipline (as ‘yogī’ and ‘yogīśa’), grants rightful aspirations (‘sarvakāmadā’), and also enforces moral-cosmic balance by chastening wrongdoing and ending creation at the appointed time (‘śramaṇa’, ‘kṣāma’).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising the supreme deity through a sequence of epithets—each name highlighting a different aspect of divine power: support of the earth, mastery of yoga, beneficence toward devotees, and governance of cosmic processes like wind and dissolution.