Shloka 103
अर्णुर्बृहत्कृश: स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृत: स्वास्य: प्राग्वंशो वंशवर्धन:
aṇur bṛhatkṛśaḥ sthūlo guṇabhṛn nirguṇo mahān | adhṛtaḥ svadhṛtaḥ svāsyaḥ prāgvaṁśo vaṁśavardhanaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงละเอียดกว่าสิ่งละเอียดทั้งปวง และทรงกว้างใหญ่ยิ่งกว่าสิ่งใด; ทรงเพรียวบางยิ่ง และทรงหนาหนักยิ่ง. ทรงรองรับคุณทั้งหลาย แต่ทรงเหนือสามคุณ; ทรงยิ่งใหญ่ด้วยฤทธิ์เดช พระสิริ และพระญาณอันหาที่เปรียบมิได้. มิได้อาศัยสิ่งใดค้ำจุน แต่ทรงตั้งอยู่ด้วยพระองค์เอง; ทรงผ่องใสและมีพระพักตร์งดงาม; ทรงเป็นบรรพชนดั้งเดิมก่อนบรรพชนทั้งปวง; และทรงเป็นผู้เพิ่มพูนวงศ์สกุล—แผ่ขยายลำดับสืบต่อของโลกและค้ำจุนความต่อเนื่องแห่งราชวงศ์.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a theological paradox: the Supreme both pervades the realm of qualities (as their bearer) and yet transcends them (nirguṇa). He is simultaneously subtle and vast, unsupported by anything yet self-established—teaching that ultimate reality is not limited by ordinary categories and is the ground of cosmic order and lineage.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and praise of the Supreme. Here he recites epithets describing the Lord’s nature—cosmic, ethical, and metaphysical—within the broader devotional and didactic discourse.