Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Gautama–Śakra Saṃvāda: Karma, Loka-bheda, and the Restoration of the Elephant

गौतम उवाच इन्द्रस्य लोका विरजा विशोका दुरन्वया: काड्क्षिता मानवानाम्‌ | तस्याहं ते भवने भूरितेजसो राजन्निमं हस्तिनं यातयिष्ये

gautama uvāca | indrasya lokā virajā viśokā duranvayāḥ kāṅkṣitā mānavānām | tasyāhaṃ te bhavane bhūritejaso rājan imaṃ hastinaṃ yātayiṣye ||

โคตมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา โลกของพระอินทร์ปราศจากธุลีแห่งกิเลสและปราศจากความโศก ยากยิ่งจะเข้าถึง แม้มนุษย์ทั้งปวงปรารถนา ดังนั้นเราจะไปยังวิมานของพระอินทร์ผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง และจะให้ท่านคืนช้างนี้แก่เรา”

गौतमःGautama
गौतमः:
Karta
TypeNoun
Rootगौतम
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
लोकाःworlds/realms
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Plural
विरजाःfree from dust/impurity
विरजाः:
TypeAdjective
Rootविरज
FormMasculine, Nominative, Plural
विशोकाःfree from sorrow
विशोकाः:
TypeAdjective
Rootविशोक
FormMasculine, Nominative, Plural
दुरन्वयाःhard to attain/reach
दुरन्वयाः:
TypeAdjective
Rootदुरन्वय
FormMasculine, Nominative, Plural
काङ्क्षिताःdesired
काङ्क्षिताः:
TypeAdjective
Rootकाङ्क्षित
FormMasculine, Nominative, Plural
मानवानाम्of humans
मानवानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Genitive, Plural
तस्यof him/that (Indra)
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
तेto you/for you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
भवनेin the abode/palace
भवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभवन
FormNeuter, Locative, Singular
भूरितेजसःof great splendor
भूरितेजसः:
TypeAdjective
Rootभूरितेजस्
FormMasculine, Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
हस्तिनम्elephant
हस्तिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
यातयिष्येI will cause to go/drive away (i.e., take back)
यातयिष्ये:
TypeVerb
Rootयातय्
FormSimple Future, 1st, Singular

गौतम उवाच

G
Gautama
I
Indra
I
Indra-loka (Indra’s worlds/realm)
K
King (rājan)
E
Elephant (hastin)

Educational Q&A

The verse contrasts the purity and sorrowlessness of Indra’s heavenly realms with their difficulty of attainment, implying that such states are not gained by mere wish but by merit and disciplined conduct; it also underscores the ascetic’s resolve and authority to act in accordance with dharma.

Gautama addresses a king, describing Indra’s realms as pure and sorrow-free yet hard to reach, and declares that he will go to Indra’s abode and have the elephant restored—indicating an impending journey to the divine realm to reclaim the animal.