Shloka 46
आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च
Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration
अत्रानुवंशशलोको भवति-- य॑ यं कराभ्यां स्पृशति जीर्ण स सुखमश्ुते ॥ पुनर्युवा च भवति तस्मात् त॑ शान्तनुं विदु:ः ॥। इति तदस्य शान्तनुत्वम्,शान्तनुके विषयमें यह अनुवंशश्लोक उपलब्ध होता है-- वे जिस-जिस बूढ़ेको अपने दोनों हाथोंसे छू देते थे, वह बड़े सुख और शान्तिका अनुभव करता था तथा पुनः नौजवान हो जाता था। इसीलिये लोग उन्हें शान्तनुके रूपमें जानने लगे। यही उनके शान्तनु नाम पड़नेका कारण हुआ
atrānuvaṁśaśloko bhavati— yaṁ yaṁ karābhyāṁ spṛśati jīrṇaḥ sa sukham aśnute || punar yuvā ca bhavati tasmāt taṁ śāntanuṁ viduḥ || iti tad asya śāntanutvam |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ณ ที่นี้มีคาถาสืบวงศ์กล่าวไว้ว่า— “ผู้ใดเป็นผู้ชราที่พระองค์ทรงแตะต้องด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง ผู้นั้นย่อมได้เสวยสุขและความสงบ แล้วกลับเป็นหนุ่มอีกครั้ง” เพราะเหตุนั้นผู้คนจึงรู้จักพระองค์ในนาม ‘ศานตนุ’; นี่คือความหมายแห่งพระนามนั้น
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ideal of kingship where a ruler’s presence brings śānti (calm, well-being) and renewal to others. Śāntanu’s very name is tied to the capacity to confer peace and restoration, suggesting that true royal power is measured by the welfare it generates.
Vaiśampāyana cites an anuvaṁśa-śloka (a traditional dynastic verse) explaining why the king is called Śāntanu: whoever is old and is touched by him with both hands feels happiness and becomes young again; hence people recognize him by that name.