Shloka 21
आदि पर्व — अध्याय ८३: ययाति-इन्द्र-संवादः तथा अष्टक-प्रश्नः
Yayāti–Indra Dialogue and Aṣṭaka’s Inquiry
यदा त्वया वृतो भर्ता वृत एव तदा मया । सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने,(त्वत्पित्रा गुरुणा मे च सह दत्ते उभे शुभे । तव भर्ता च पूज्यश्न पोष्यां पोषयतीह माम् ।।) जब तुमने पतिका वरण किया था, उसी समय मैंने भी कर लिया। शोभने! जो सखीका स्वामी होता है, वही उसके अधीन रहनेवाली अन्य अविवाहिता सखियोंका भी धर्मतः पति होता है। तुम ज्येष्ठ हो, ब्राह्मणकी पुत्री हो, अतः मेरे लिये माननीय एवं पूजनीय हो; परंतु ये राजर्षि मेरे लिये तुमसे भी अधिक पूजनीय हैं। क्या यह बात तुम नहीं जानतीं?
vaiśampāyana uvāca |
yadā tvayā vṛto bhartā vṛta eva tadā mayā |
sakhībhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane ||
(tvatpitrā guruṇā me ca saha datte ubhe śubhe |
tava bhartā ca pūjyaś ca poṣyāṃ poṣayatīha mām ||)
ศรมิษฐากล่าวว่า “เมื่อเจ้าบำเรอเลือกสามี ในกาลนั้นเองข้าก็ถูกเลือกด้วย โอ้ผู้ผุดผ่อง! ตามกฎแห่งธรรมะ สามีของสหายย่อมเป็นสามีโดยชอบธรรมแก่สหายหญิงที่ยังมิได้มีคู่และอยู่ในความอุปถัมภ์ด้วย บิดาของเจ้า—ผู้เป็นครูของข้าด้วย—ได้มอบเราทั้งสองพร้อมกัน ฉะนั้นสามีของเจ้าจึงควรแก่การเคารพบูชา และเพราะข้าเป็นผู้ควรได้รับการเลี้ยงดู เขาจึงอุปถัมภ์ข้าอยู่ ณ ที่นี้ เจ้าไม่รู้หรือ?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage appeals to dharma as a social-legal principle: once a marriage arrangement is made, the husband’s protective and sustaining duty can extend to dependent women connected to the bride (here framed as her unmarried companions), especially when the elders have sanctioned the arrangement.
The speaker justifies a marital/household relationship by stating that the husband was chosen at the same time for both women, citing the father/elder’s act of giving them together and arguing that, by dharma, the husband is entitled and obligated to support the dependent companion as well.