Shloka 16
आदि पर्व — अध्याय ८३: ययाति-इन्द्र-संवादः तथा अष्टक-प्रश्नः
Yayāti–Indra Dialogue and Aṣṭaka’s Inquiry
अभिगम्य च शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! पवित्र मुसकानवाली देवयानीने जब सुना कि शर्मिष्ठाके पुत्र हुआ है, तब वह दुःखसे पीड़ित हो शर्मिष्ठाके व्यवहारको लेकर बड़ी चिन्ता करने लगी। वह शर्मिष्ठाके पास गयी और इस प्रकार बोली,वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा सहितास्ते तु राजानमुपचक्रमु: । नाभ्यनन्दत तान् राजा देवयान्यास्तदान्तिके वैशम्पायनजी कहते हैं--ऐसा कहकर वे सब बालक एक साथ राजाके समीप आ गये; परंतु उस समय देवयानीके निकट राजाने उनका अभिनन्दन नहीं किया--उन्हें गोदमें नहीं उठाया
abhigamya ca śarmiṣṭhāṃ devayāny abravīd idam | vaiśampāyana uvāca ity uktvā sahitās te tu rājānam upacakramuḥ | nābhyanandata tān rājā devayānyās tadāntike ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เทวยานีเข้าไปหาศรมิษฐาแล้วกล่าวถ้อยคำนี้. และอีกครั้ง ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว กุมารเหล่านั้นทั้งหมดก็พากันเข้าไปเฝ้าพระราชา; แต่ในเวลานั้นเทวยานียืนอยู่ใกล้ พระราชาจึงมิได้ต้อนรับพวกเขา—มิได้รับไว้ด้วยความเอ็นดู
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how attachment, jealousy, and concern for rank can compromise dharma in family life and governance: even a king may withhold rightful affection and fairness when pressured by domestic rivalry, showing that ethical steadiness is tested most sharply within the household.
Devayānī approaches Śarmiṣṭhā to speak to her; then the narrative shows a group of boys approaching the king, but the king—while Devayānī is nearby—does not welcome them, suggesting tension and partiality connected to Devayānī and Śarmiṣṭhā’s competing positions in the household.