Shloka 23
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्व मतिमतां वर । भगवन! वीरवर दुष्यन्तने शकुन्तलाको कैसे प्राप्त किया? मैं पुरुषसिंह दुष्यन्तके उस चरित्रको विस्तारपूर्वक सुनना चाहता हूँ। तत्त्वज्ञ मुने! आप बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ हैं। अतः ये सब बातें बताइये
janamejaya uvāca | śrotum icchāmi tattvajña sarvaṁ matimatāṁ vara | bhagavan vīravara duṣyantena śakuntalā kathaṁ prāptā | ahaṁ puruṣasiṁha duṣyantasya tac caritraṁ vistareṇa śrotum icchāmi || gadāmaṇḍalatattvajñaḥ pracāramitavikramaḥ | tomarair asibhiś cāpi gadāmusalakampanaiḥ ||
ชนเมชัยตรัสว่า—“โอ้ผู้รู้ความจริง ผู้ประเสริฐในหมู่นักปราชญ์ ข้าปรารถนาจะฟังทุกประการ ท่านผู้เจริญ วีรบุรุษทุษยันต์ได้ชนะใจและได้มาซึ่งศกุนตลาอย่างไร? ข้าปรารถนาจะฟังโดยพิสดารถึงประวัติและความประพฤติของทุษยันต์ ผู้ดุจราชสีห์ท่ามนุษย์ เพราะฉะนั้นโปรดเล่าความทั้งปวงเถิด” (ดำเนินเรื่องต่อ) พระราชาผู้มีเดชานุภาพหาที่สุดมิได้ ทรงชำนาญศิลป์แห่งการเหวี่ยงคทา ด้วยหอก ด้วยพระแสงดาบ และด้วยแรงกระหน่ำจากคทาและกระบอง พระองค์เสด็จตระเวนไป ปราบช้างป่าที่เที่ยวเพ่นพ่านตามใจชอบ พระมหากษัตริย์ผู้กล้าหาญน่าอัศจรรย์พร้อมกองทัพผู้รักศึก ได้กวาดค้นทุกมุมของพงไพรอันกว้างใหญ่ สิงห์และเสือพากันละทิ้งป่าแล้วหนีไป ฝูงสัตว์ทั้งหลายเมื่อหัวหน้าฝูงถูกสังหารก็แตกตื่นวิ่งพล่าน บางพวกส่งเสียงครวญครางด้วยความทุกข์ ทรมานด้วยความกระหายจึงไปยังท้องน้ำที่แห้งผาก ครั้นไม่พบสายน้ำก็สิ้นหวัง เหนื่อยล้าจากการวิ่งอย่างตระหนกก็สลบล้มลง สัตว์จำนวนมากถูกบดขยี้ด้วยความหิว ความกระหาย และความอ่อนล้า นอนเกลื่อนกลาดอยู่บนพื้นดิน
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds the ethic of attentive inquiry: Janamejaya approaches a qualified sage (tattvajña, matimatāṁ vara) and requests a detailed account, implying that understanding dharma and royal conduct depends on learning from reliable transmitters. The accompanying hunting description also implicitly raises the moral tension between royal prowess and the collateral suffering inflicted on living beings and the forest.
Janamejaya asks the sage to narrate in detail how King Duṣyanta came to meet/obtain Śakuntalā. The narrative then depicts Duṣyanta’s martial skill and a sweeping hunt through a vast forest, where the king and his troops scour the terrain, driving predators away and causing herds of animals to scatter, suffer thirst, and collapse from exhaustion.