Shloka 4
Ādi Parva, Adhyāya 68 — Sarvadamana’s Childhood and Śakuntalā’s Claim at Court
चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुडक्ते मनुजेश्वर: । समुद्रावरणांश्वापि देशान्ू स समितिंजय:,राजा दुष्यन्त पृथ्वीके चारों भागोंका तथा समुद्रसे आवृत सम्पूर्ण देशोंका भी पूर्णरूपसे पालन करते थे। उन्होंने अनेक युद्धोंमें विजय पायी थी। रत्नाकर समुद्रतक फैले हुए, चारों वर्णके लोगोंसे भरे-पूरे तथा म्लेच्छ देशकी सीमासे मिले-जुले सम्पूर्ण भूभागोंका वे शत्रुमर्दन नरेश अकेले ही शासन तथा संरक्षण करते थे
caturbhāgaṃ bhuvaḥ kṛtsnaṃ yo bhuṅkte manujeśvaraḥ | samudrāvaraṇāṃś cāpi deśān sa samitiṃjayaḥ rājā duṣyantaḥ pṛthivīm ekakaḥ pālayām āsa ||
กษัตริย์ทุษยันต์ ผู้ทรงชัยในที่ประชุมแห่งศึก เป็นมนุษยาธิปไตยผู้ปกครองแผ่นดินทั้งสี่ทิศ และแม้ดินแดนที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต พระองค์ทรงอภิบาลและพิทักษ์ทั่วทั้งพิภพด้วยพระองค์เอง ทรงธำรงราชธรรมและความสงบเรียบร้อยด้วยเดชานุภาพแห่งชัยชนะ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king’s legitimacy rests on protecting and sustaining the whole realm—maintaining order, securing borders, and ensuring welfare—supported by the capacity to defeat threats in war.
Vaiśampāyana describes Duṣyanta’s imperial power and competence: he is portrayed as a victorious ruler who governs the entire earth, including ocean-bounded regions, emphasizing his strength and protective sovereignty.