Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्‌ कालो लोकप्रकालन:,धरके दो पुत्र हुए--द्रविण तथा हुतहव्यवह। सब लोकोंको अपना ग्रास बनानेवाले भगवान्‌ काल ध्रुवके पुत्र हैं

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā | dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—จากธรมีโอรสสององค์ คือ ทรวิณะ และหุตหัวยวหะ ส่วนธรุวะมีโอรสคือพระกาล ผู้ทำให้สรรพโลกสุกงอมถึงคราว แล้วกลืนกินเสียในที่สุด

धरस्यof Dhara
धरस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootधर
FormMasculine, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
द्रविणःDraviṇa (name)
द्रविणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रविण
FormMasculine, Nominative, Singular
हुतहव्यवहःHutahavyavaha (fire; lit. carrier of offered oblations)
हुतहव्यवहः:
Karta
TypeNoun
Rootहुतहव्यवह
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
ध्रुवस्यof Dhruva
ध्रुवस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootध्रुव
FormMasculine, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the blessed/lordly
भगवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
कालःTime (Kāla)
कालः:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकप्रकालनःone who makes the worlds his prey/consumes the worlds
लोकप्रकालनः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोकप्रकालन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhara
D
Draviṇa
H
Hutahavyavaha
D
Dhruva
K
Kāla (Time)
L
Loka (worlds)

Educational Q&A

The verse highlights a cosmic order expressed through lineage: beings arise from specific progenitors, yet Kāla (Time) is portrayed as the overarching force that ultimately consumes all worlds, reminding readers of impermanence and the limits of power and possession.

Vaiśampāyana continues a genealogical/cosmogonic listing, naming Dhara’s sons (Draviṇa and Hutahavyavaha) and stating that Dhruva’s son is Kāla, characterized as the consumer of all worlds.