Shloka 30
Jaradkāru Encounters the Pitṛs
Jaratkāru-Pitṛdarśana
देवाद् वृष्टि: प्रवर्तेत वृष्टरोषधय: स्मृता: । ओषधिभ्यो मनुष्याणां धारयन् सततं हितम्,देवताके प्रसन्न होनेसे वर्षा होती है, वर्षसि अन्न पैदा होता है और अन्नसे निरन्तर मनुष्योंके हितका पोषण करते हुए राज्यका पालन करनेवाला राजा मनुष्योंके लिये विधाता (धारण-पोषण करनेवाला) है। राजा दस श्रोत्रियके समान है, ऐसा मनुजीने कहा है
devād vṛṣṭiḥ pravarteta vṛṣṭer oṣadhayaḥ smṛtāḥ | oṣadhibhyo manuṣyāṇāṃ dhārayan satataṃ hitam ||
เมื่อเหล่าเทพยินดี ฝนย่อมบังเกิดและไหลหลั่ง; จากฝนจึงมีพืชโอสถและอาหารเกิดขึ้น. ด้วยพืชและอาหารนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้รับการค้ำจุน และความผาสุกถูกบำรุงอยู่เนืองนิตย์; พระราชาผู้ทรงอภิบาลแผ่นดิน จึงเป็นดุจ “ผู้ทรงธำรง” และ “ผู้ทรงอุปถัมภ์” แก่มนุษย์.
शमीक उवाच
Educational Q&A
The verse presents a chain of dependence—divine favor leads to rain, rain leads to crops, and crops sustain people—then links this to rājadharma: the king’s duty is to uphold and nourish society by ensuring conditions where people’s welfare is continuously maintained.
Śamīka is articulating a dharma-based explanation of social and cosmic order, emphasizing how prosperity and human well-being depend on proper alignment between divine forces, natural cycles, and the king’s sustaining governance.