Shloka 75
Jarītā–Śārṅgā-saṃvāda: Ākhu-haraṇa and the Approach of Agni (आखुहरणं अग्न्यागमनश्च)
पुरा देवनियोगेन यत् त्वया भस्मसात् कृतम् | आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम्,'पूर्वकालमें देवताओंके आदेशसे तुमने दैत्योंक जिस अत्यन्त घोर निवासस्थान खाण्डववनको जलाया था, वहाँ इस समय सब प्रकारके जीव-जन्तु आकर निवास करते हैं। विभावसो! उन्हींके मेदसे तृप्त होकर तुम स्वस्थ हो सकोगे
vaiśampāyana uvāca |
purā devaniyogena yat tvayā bhasmasāt kṛtam |
ālayaṃ devaśatrūṇāṃ sughoraṃ khāṇḍavaṃ vanam ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “กาลก่อน ด้วยบัญชาของเหล่าเทวะ ท่านได้เผาผลาญป่าขาณฑวะอันน่าสะพรึง—ที่พำนักของศัตรูแห่งเทวะ—ให้เป็นเถ้าถ่าน บัดนี้สรรพสัตว์นานาชนิดมาพำนักอยู่ที่นั่น; โอ้ วิภาวสุ เมื่อท่านอิ่มเอมด้วยไขมันของพวกมันแล้ว ท่านจักกลับมามีกำลังดังเดิม”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames destructive action as ethically conditioned by higher injunction (deva-niyoga): violence is narrated as permissible when aligned with maintaining cosmic order against forces hostile to the gods, while also showing that such acts have continuing consequences in the world’s living ecology.
Vaiśampāyana recalls that Vibhāvasu (Agni) once burned the dreadful Khāṇḍava forest at the gods’ behest, a place associated with the gods’ enemies. He then notes that creatures now inhabit it and implies that Agni can be restored by consuming them (their fat), linking the past conflagration to Agni’s present need for nourishment.