Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

Śārṅgakānāṃ Avināśaḥ (Why the Śārṅga Birds Were Spared) | शार्ङ्गकानामविनाशः

स सात्वत्यामतिरथ: सम्बभूव धनंजयात्‌ | मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशन:,जैसे यज्ञमें मन्थन करनेपर शमीके गर्भसे उत्पन्न अश्वत्थसे अग्नि प्रकट होती है, उसी प्रकार अर्जुनके द्वारा सुभद्राके गर्भसे उस अतिरथी वीरका प्रादुर्भाव हुआ था

sa sātvatyām atirathaḥ sambabhūva dhanañjayāt | makhe nirmathaneneva śamī-garbhād dhutāśanaḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—จากสาตวตี (สุภัทรา) โดยธนัญชยะ (อรชุน) ได้บังเกิดนักรบชั้น “อติรถะ” ผู้เกรียงไกรยิ่ง; ดุจในพิธียัญ เมื่อกวนมถนาจนเพลิงอัคนีผุดออกจากครรภ์แห่งไม้ศมี ฉันใด วีรบุรุษนั้นก็อุบัติจากครรภ์สุภัทราโดยอรชุน ฉันนั้น।

सःhe/that (hero)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सात्वत्याम्in Sātvati (Subhadrā)
सात्वत्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसात्वती
FormFeminine, Locative, Singular
अतिरथःa great chariot-warrior
अतिरथः:
Karta
TypeNoun
Rootअतिरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्बभूवcame into being / was born
सम्बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
धनंजयात्from Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजयात्:
Apadana
TypeNoun (proper name)
Rootधनंजय
FormMasculine, Ablative, Singular
मखेin a sacrifice
मखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमख
FormMasculine, Locative, Singular
निर्मथनेनby churning/attrition (fire-drill)
निर्मथनेन:
Karana
TypeNoun
Rootनिर्मथन
FormNeuter, Instrumental, Singular
इवas/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
शमीगर्भात्from the womb/heart of the śamī-tree
शमीगर्भात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशमी-गर्भ
FormMasculine, Ablative, Singular
धुताशनःfire (Agni)
धुताशनः:
Karta
TypeNoun
Rootधुताशन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sātvatī (Subhadrā)
D
Dhanañjaya (Arjuna)
A
Atiratha (warrior-rank)
A
Agni (Dhutāśana)
Ś
Śamī (sacred wood/tree)
M
Makha (yajña/sacrifice)

Educational Q&A

The verse elevates heroic birth through ritual metaphor: true power and purpose are not merely biological but are framed as a sacred manifestation, like Agni arising from śamī-wood in sacrifice—suggesting destiny, auspiciousness, and responsibility aligned with dharma.

Vaiśampāyana describes the birth of a great warrior (an atiratha) to Subhadrā by Arjuna, comparing his emergence to the ritual production of fire in a yajña by churning from śamī-wood.