Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)

मेघवृन्दमिवाकाशे विद्ध॑ विद्युत्समावृतम्‌ । तत्र रम्ये शिवे देशो कौरव्यस्य निवेशनम्‌,इन्द्रप्रस्थके रमणीय एवं शुभ प्रदेशमें कुरुराज युधिष्ठिरका सुन्दर राजभवन बना हुआ जो आकाशशमें विद्युत॒की प्रभासे व्याप्त मेघमण्डलकी भाँति देदीप्यमान था

meghavṛndam ivākāśe viddhaṃ vidyut-samāvṛtam | tatra ramye śive deśe kauravyasya niveśanam indraprasthake ramaṇīyaṃ evaṃ śubha-pradeśeṃ kuru-rāja yudhiṣṭhirasya sundara rāja-bhavanaṃ babhūva, yad ākāśe vidyut-prabhayā vyāpta-megha-maṇḍalasya iva dīdyamānaṃ āsīt |

วายุเทพตรัสว่า “ในแคว้นอินทรปรัสถะอันรื่นรมย์และเป็นมงคลนั้น มีที่ประทับของกุรุวงศ์—พระราชวังอันโอฬารของพระเจ้ายุธิษฐิระ—ส่องประกายดุจหมู่เมฆบนฟากฟ้าที่ถูกห้อมล้อมและแต้มด้วยสายฟ้า”

मेघवृन्दम्a mass/cluster of clouds
मेघवृन्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootमेघवृन्द
FormNeuter, Accusative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आकाशेin the sky
आकाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Locative, Singular
विद्धम्pierced, struck
विद्धम्:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
विद्युत्समावृतम्covered/enveloped with lightning
विद्युत्समावृतम्:
TypeAdjective
Rootविद्युत्-समावृत
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
रम्येin (a) delightful (place)
रम्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरम्य
FormMasculine, Locative, Singular
शिवेin (a) auspicious (place)
शिवे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशिव
FormMasculine, Locative, Singular
देशेin the region/place
देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Locative, Singular
कौरव्यस्यof the Kaurava (Yudhiṣṭhira)
कौरव्यस्य:
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Genitive, Singular
निवेशनम्dwelling, residence, palace
निवेशनम्:
Karta
TypeNoun
Rootनिवेशन
FormNeuter, Nominative, Singular
इन्द्रप्रस्थकेin Indraprastha
इन्द्रप्रस्थके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रप्रस्थक
FormNeuter, Locative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
Y
Yudhiṣṭhira
I
Indraprastha
K
Kuru/Kaurava (as a dynastic reference)
R
royal palace (rāja-bhavana)
C
clouds (megha)
L
lightning (vidyut)

Educational Q&A

The verse links outer splendour with inner order: an auspicious, well-governed realm under a dharmic king is portrayed as naturally radiant. Beauty and prosperity are framed as signs of righteous rule rather than mere luxury.

Vāyu describes the residence at Indraprastha—Yudhiṣṭhira’s palace—using a vivid simile: it gleams like a cloud-mass in the sky lit through with lightning, emphasizing the city’s auspiciousness and grandeur.