Shloka 33
Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)
विविधैरपि निर्विद्धिः शस्त्रोपेतै: सुसंवृतैः: । शक्तिभिश्षावृतं तद्धि द्विजिद्वैरिव पन्नगै:,नाना प्रकारके अभेद्य तथा सब ओरसे घिरे हुए शस्त्रागारोंमें शस्त्र संग्रह करके रखे गये थे। नगरके चारों ओर हाथसे चलायी जानेवाली लोहेकी शक्तियाँ तैयार करके रखी गयी थीं, जो दो जीभोंवाले साँपोंके समान जान पड़ती थीं। इन सबके द्वारा उस नगरकी सुरक्षा की गयी थी
vividhair api nirviddhiḥ śastropetaiḥ susaṃvṛtaiḥ | śaktibhiḥ śāvṛtaṃ taddhi dvijidvair iva pannagaiḥ ||
พระวายุตรัสว่า “พึงรู้เถิดว่า ป้อมนั้นมั่นคงด้วยการคุ้มกันนานาประการ มีคลังอาวุธปิดล้อมแน่นหนาและพร้อมสรรพด้วยศัสตรา รอบนครเรียงรายด้วยหอกเหล็กและอาวุธพุ่งพาดเป็นวง ประหนึ่งนาคสองลิ้น ด้วยสรรพสรรพาวุธและการเตรียมพร้อมเช่นนี้ การป้องกันนครจึงมั่นคงยิ่ง”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse underscores prudent preparedness: protection of a city or polity is sustained by layered defenses and disciplined readiness, not by complacency. Ethically, it reflects the kṣatriya duty of safeguarding people through foresight and proper organization.
Vāyu describes a fortified settlement/stronghold as being thoroughly secured—its armories well stocked and its perimeter surrounded with ready weapons (śakti-javelins), compared to two-tongued serpents encircling it—emphasizing the intensity of its defensive arrangements.