Shloka 27
Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)
प्रतस्थिरे ततो घोरं वन॑ तन्मनुजर्षभा: । अर्ध राज्यस्य सम्प्राप्प खाण्डवप्रस्थमाविशन्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा धृतराष्ट्रकी बात मानकर पाण्डवोंने उन्हें प्रणाम किया और आधा राज्य पाकर वे खाण्डवप्रस्थकी ओर चल दिये, जो भयंकर वनके रूपमें था। धीरे-धीरे वे खाण्डवप्रस्थमें जा पहुँचे
pratasthire tato ghoraṃ vana tanmanujarṣabhāḥ | ardharājyasya samprāpya khāṇḍavaprastham āviśan |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นแล้วเหล่าบุรุษผู้ประดุจโคอันประเสริฐก็ออกเดินทางสู่พงไพรอันน่าสะพรึงกลัว ครั้นได้ครองราชสมบัติครึ่งหนึ่งแล้ว จึงเข้าสู่ขาณฑวประสถะ ซึ่งในกาลนั้นยังเป็นถิ่นทุรกันดารดุจป่าดงดิบ พวกเขาก้าวไปอย่างมั่นคง จนค่อย ๆ ไปถึงที่นั่น
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when justice is only partially granted, one may uphold dharma through restraint, acceptance without bitterness, and constructive effort—turning an adverse situation (a ‘dreadful forest’) into a stable, rightful realm.
After accepting Dhṛtarāṣṭra’s decision, the Pāṇḍavas receive half the kingdom and depart for Khāṇḍavaprastha, which is described as a terrifying forest; they proceed steadily and enter the region to establish themselves there.