Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)

तैस्ते परिवृता वीरा: शो भमाना महाबला: | नगरं हास्तिनपुरं शनै: प्रविविशुस्तदा,इन सबसे घिरे हुए शोभाशाली महाबली वीर पाण्डवोंने तब धीरे-धीरे हस्तिनापुर नगरमें प्रवेश किया। पाण्डवोंका आगमन सुनकर नागरिकोंने कौतूहलवश हस्तिनापुर नगरको (अच्छी तरहसे) सजा रखा था। सड़कोंपर सब ओर फूल बिखेरे गये थे, जलका छिड़काव किया गया था, सारा नगर दिव्य धूपकी सुगन्धसे महँ-महँ कर रहा था और भाँति-भाँतिकी प्रसाधन-सामग्रियोंसे सजाया गया था। पताकाएँ फहराती थीं और ऊँचे गृहोंमें पुष्पहार सुशोभित होते थे। शंख, भेरी तथा नाना प्रकारके वाद्योंकी ध्वनिसे वह अनुपम नगर बड़ी शोभा पा रहा था। उस समय कौतूहलवश सारा नगर देदीप्यमान-सा हो उठा। पुरुषसिंह पाण्डव प्रजाजनोंके शोक और दुःखका निवारण करनेवाले थे; अतः वहाँ उनका प्रिय करनेकी इच्छावाले पुरवासियोंद्वारा कही हुई भिन्न-भिन्न प्रकारकी हृदय- स्पर्शिनी बातें सुनायी पड़ीं--

tais te parivṛtā vīrāḥ śobhamānā mahābalāḥ | nagaraṃ hāstinapuraṃ śanaiḥ praviviśus tadā ||

เมื่อถูกห้อมล้อมด้วยเหล่าผู้ติดตาม เหล่าวีรบุรุษผู้ทรงพลังและงามสง่านั้น (ปาณฑพ) ก็ย่างเข้าสู่นครหาสตินาปุระอย่างช้า ๆ ด้วยความสงบสำรวม

तैःby them
तैः:
Karana
TypeNoun/Pronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
तेthey (those)
ते:
Karta
TypeNoun/Pronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
परिवृताःsurrounded, encircled
परिवृताः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरि + वृत् (वृ) / वृत (PPP)
FormMasculine, Nominative, Plural
वीराःheroes, warriors
वीराः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Plural
शोभमानाःshining, resplendent
शोभमानाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुभ् (धातु) → शोभमान (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
महाबलाःvery strong, mighty
महाबलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Plural
नगरम्city
नगरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Accusative, Singular
हास्तिनपुरम्Hastinapura
हास्तिनपुरम्:
Karma
TypeNoun (Proper)
Rootहास्तिनपुर
FormNeuter, Accusative, Singular
शनैःslowly, gradually
शनैः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootशनैस्
प्रविविशुःentered
प्रविविशुः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + विश्
FormPerfect (Liṭ), Third, Plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
H
Hāstinapura

Educational Q&A

The verse highlights restraint and dignity in power: the Pāṇḍavas, though mighty, enter the capital slowly and orderly, suggesting that true strength aligns with self-control and conduct that reassures society.

Vaiśampāyana narrates the Pāṇḍavas’ arrival: attended by others and shining with vigor, they proceed gradually into Hāstinapura, setting the stage for the citizens’ reception and the city’s renewed hope.