Shloka 29
Adhyāya 196: Droṇa’s Conciliatory Counsel and Karṇa’s Suspicion of Counsel (मन्त्र-नय-विवादः)
विश्वभुग भूतथामा च शिबिरिन्द्र: प्रतापवान् । शन्तिश्नतुर्थस्तेषां वै तेजस्वी पठचम: स्मृत:,व्यासजी कहते हैं--राजन्! पूर्ववर्ती इन्द्रोंका यह वचन सुनकर वज्रधारी इन्द्रने पुनः देवश्रेष्ठ महादेवजीसे इस प्रकार कहा--“भगवन्! मैं अपने वीर्यसे अपने ही अंशभूत पुरुषको देवताओंके कार्यके लिये समर्पित करूँगा, जो इन चारोंके साथ पाँचवाँ होगा। उसे मैं स्वयं ही उत्पन्न करूँगा। विश्वभुक, भूतधामा, प्रतापी इन्द्र शिबि, चौथे शान्ति और पाँचवें तेजस्वी--ये ही उन पाँचोंके नाम हैं
viśvabhuk bhūtathāmā ca śibirindraḥ pratāpavān | śāntiś caturthas teṣāṃ vai tejasvī pañcamaḥ smṛtaḥ ||
วยาสกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นอินทราทั้งหลายก่อนหน้าได้กล่าวถ้อยคำไว้แล้ว เมื่ออินทราผู้ทรงวัชระได้สดับถ้อยคำนั้น ก็กราบทูลมหาเทวะผู้เป็นเทพประเสริฐอีกครั้งดังนี้ว่า ‘ข้าแต่ภควาน ด้วยเดชานุภาพของข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้าจักอุทิศบุรุษผู้เป็นส่วนหนึ่งแห่งตน เพื่อกิจของเหล่าเทพ เขาจักเป็นองค์ที่ห้าเคียงคู่กับสี่องค์นั้น และข้าพเจ้าจักให้กำเนิดเขาด้วยตนเอง’ นามของทั้งห้านั้นเป็นที่จดจำว่า วิศวภุก ภูตถามา ศิพิ-อินทราผู้ทรงเดช องค์ที่สี่ชื่อศานติ และองค์ที่ห้าคือเตชัสวินผู้รุ่งเรือง”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes divine responsibility and the maintenance of cosmic order: Indra commits to offering his own ‘portion’ for the gods’ work, illustrating that power is ethically bound to service (dharma) rather than personal gain.
Vyāsa narrates that Indra, after hearing earlier Indras, speaks again to Mahādeva and promises to manifest a fifth helper—an emanation of himself—for the gods’ purpose, then lists the five names: Viśvabhuk, Bhūtathāmā, Śibi-Indra, Śānti, and Tejasvin.