Adhyaya 189

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ श्लोक मिलाकर कुल २६३ “लोक हैं।) नफमरशा+ (0) असऔ मनन - ऊर्ध्वविस्तृतदोर्माने तालमित्यभिधीयते। इस वचनके अनुसार एक मनुष्य अपनी बाँहको ऊपर उठाकर खड़ा हो तो उस हाथसे लेकर पैरतककी लम्बाईको “ताल” कहते हैं। एकोननवर्त्याधेकशततमो ध्याय: अर्जुन और भीमसेनके द्वारा कर्ण तथा शल्यकी पराजय द्रौोपदीसहित भीम-अर्जुनका अपने डेरेपर जाना वैशम्पायन उवाच अजिनानि विधुन्वन्त: करकांश्व द्विजर्षभा: । ऊचुस्ते भीर्न कर्तव्या वयं योत्स्यामहे परान्‌

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— เหล่าพราหมณ์ผู้ประเสริฐเขย่าหนังละมั่งและหม้อน้ำของตน แล้วกล่าวว่า “อย่าหวาดกลัวเลย พวกเราจะรบกับศัตรูเอง”

Verse 2

तानेवं वदतो विप्रानर्जुन: प्रहसन्निव । उवाच प्रेक्षका भूत्वा यूयं तिष्ठथ पार्श्चत:,इस प्रकारकी बातें करनेवाले उन ब्राह्मणोंसे अर्जुनने हँसते हुए-से कहा--“आपलोग दर्शक होकर बगलमें चुपचाप खड़े रहें

ครั้นพราหมณ์เหล่านั้นกล่าวดังนั้น อรชุนราวกับยิ้มแล้วกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจงยืนอยู่ข้างๆ เป็นเพียงผู้ชมเถิด”

Verse 3

अहमेनानजिद्याग्रै: शतशो विकिरज्छरै: | वारयिष्यामि संक्रुद्धान्‌ मन्त्रराशीविषानिव

“เราจักยับยั้งศัตรูผู้เดือดดาลเหล่านี้เพียงลำพัง ด้วยการโปรยปรายศรปลายแหลมเป็นร้อยๆ ดุจผู้รู้มนตร์สะกดงูพิษด้วยอานุภาพแห่งมนตรา”

Verse 4

इति तद्‌ धनुरानम्य शुल्कावाप्त॑ं महाबल: । भ्रात्रा भीमेन सहितस्तस्थौ गिरिरिवाचल:

ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว อรชุนผู้ทรงมหาพละก็โน้มคันศรซึ่งได้มาเป็นค่าสินสอด ขึงสายให้ตึง จับไว้พร้อมเพื่อยิงเป้า แล้วหยัดยืนเคียงพี่น้องภีมเสน มั่นคงไม่ไหวติงดุจขุนเขา

Verse 5

ततः कर्णमुखानू्‌ दृष्ट्‌वा क्षत्रियान्‌ युद्धदुर्मदान्‌ । सम्पेततुरभीतौ तौ गजौ प्रतिगजानिव

แล้วเมื่อเห็นเหล่ากษัตริย์นักรบผู้เป็นกษัตริย์ นำโดยกรรณะ ผู้คะนองด้วยเมามายแห่งศึก ทั้งสองพี่น้องก็ไม่ครั่นคร้าม พุ่งเข้าประจัญ—ดุจช้างตกมันสองเชือกโถมเข้าหาช้างฝ่ายตรงข้าม

Verse 6

ऊचुश्न वाच: परुषास्ते राजानो युयुत्सव: । आहवे हि द्विजस्यापि वधो दृष्टो युयुत्मत:

บรรดากษัตริย์ผู้กระหายศึกจึงกล่าวถ้อยคำแข็งกร้าวว่า “ในสนามรบ แม้การสังหารพราหมณ์ก็เคยถือว่าชอบตามคัมภีร์ หากเขาเองมุ่งหมายจะรบ”

Verse 7

इत्येवमुक्त्वा राजान: सहसा दुद्रुवुर्द्धिजान । ततः: कर्णो महातेजा जिष्णुं प्रति ययौ रणे,यों कहकर वे राजालोग सहसा ब्राह्मणोंकी ओर दौड़े। महातेजस्वी कर्ण अर्जुनकी ओर युद्धके लिये बढ़ा

ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว เหล่ากษัตริย์ก็พรวดพราดกรูกันเข้าหาพราหมณ์ทั้งหลาย แล้วกรรณะผู้เปล่งรัศมีแห่งเดชานุภาพก็รุดหน้าในสนามรบเข้าหาจิษณุ (อรชุน)

Verse 8

युद्धार्थी वासिताहेतोर्गज: प्रतिगजं यथा । भीमसेनं ययौ शल्यो मद्राणामी श्वरो बली

ดุจช้างตัวผู้ซึ่งปรารถนาจะต่อสู้เพื่อช้างพัง จึงรุกเข้าประจัญช้างคู่แข่ง ฉันใด ศัลยะผู้ทรงมหาพละ เจ้าแห่งมทร ก็ยกเข้าหาภีมเสนเพื่อทำศึกฉันนั้น

Verse 9

दुर्योधनादय: सर्वे ब्राह्म॒णैः सह संगता: । मृदुपूर्वमयत्नेन प्रत्ययुध्यंस्तदाहवे

ครั้นแล้วทุรโยธนะและเหล่าอื่น ๆ ครั้นประชุมพร้อมกับพราหมณ์ทั้งหลาย ก็เริ่มประจัญบานโต้ตอบกันในสนามรบนั้นอย่างนุ่มนวล มิได้ออกแรงนัก—ประหนึ่งการประลองที่สำรวมคล้ายเล่น—ด้วยเกรงขนบธรรมเนียมและเพราะมีผู้ควรเคารพอยู่ร่วมด้วย

Verse 10

ततो्र्जुन: प्रत्यविध्यदापतन्तं शितै: शरै: । कर्ण वैकर्तनं श्रीमान्‌ विकृष्प बलवद्‌ धनु:,तब तेजस्वी अर्जुनने अपने धनुषको जोरसे खींचकर अपनी ओर वेगसे आते हुए सूर्यपुत्र कर्णको कई तीक्ष्ण बाण मारे

แล้วอรชุนผู้รุ่งเรืองก็ดึงคันศรด้วยกำลังใหญ่ ยิงศรคมกริบเป็นอันมากแทงกรรณะ—โอรสแห่งสุริยะ ผู้มีนามว่าไวกรตนะ—ซึ่งพุ่งเข้ามาหาเขาด้วยความเร็ว

Verse 11

तेषां शराणां वेगेन शितानां तिग्मतेजसाम्‌ | विमुह्यमानो राधेयो यत्नात्‌ तमनुधावति,उन दुःसह तेजवाले तीखे बाणोंके वेगपूर्वक आघातसे राधानन्दन कर्णको मूर्च्छा आने लगी। वह बड़ी कठिनाईसे अर्जुनकी ओर बढ़ा

ด้วยแรงกระแทกอันรวดเร็วของศรคมกริบซึ่งเปล่งเดชอันร้อนแรงนั้น ราธेय (กรรณะ) ก็โซเซจนแทบสิ้นสติ; กระนั้นด้วยความพยายามอย่างยิ่ง เขายังฝืนกายไล่ติดตามอรชุนต่อไป

Verse 12

तावुभावप्यनिर्देश्यौ लाघवाज्जयतां वरौ । अयुध्येतां सुसंरब्धावन्योन्यविजिगीषिणौ

นักรบทั้งสองผู้เป็นยอดแห่งวีรชนผู้มีชัยนั้น ด้วยความว่องไวฉับพลันยิ่งนัก จนยากจะชี้ว่าใครเหนือใคร; ทั้งคู่เดือดดาลด้วยโทสะ และต่างมุ่งหมายจะพิชิตกันและกัน จึงรบกันต่อไป

Verse 13

कृते प्रतिकृतं पश्य पश्य बाहुबलं च मे । इति शूरार्थवचनैरभाषेतां परस्परम्‌

ทั้งสองกล่าวท้าทายกันว่า “จงดูเถิด สิ่งที่เจ้าทำไว้ ข้าก็ได้ตอบโต้คืนแล้ว; จงดูพละกำลังแห่งแขนของข้า!”—ด้วยถ้อยคำแห่งวีรบุรุษเช่นนี้ ต่างฝ่ายต่างโต้ตอบกันไป

Verse 14

ततोडअर्जुनस्य भुजयोर्वीर्यमप्रतिमं भुवि । ज्ञात्वा वैकर्तनः कर्ण: संरब्ध: समयोधयत्‌

ครั้นนั้น เมื่อรู้ว่ากำลังแขนของอรชุนบนแผ่นดินนี้หาผู้เสมอมิได้ กรรณะผู้เป็นไวการ์ตนะ โอรสแห่งสุริยะ ก็เดือดดาลยิ่งนัก และเข้าประจัญบานด้วยความมุ่งมั่นแน่วแน่

Verse 15

अर्जुनेन प्रयुक्तांस्तान्‌ बाणान्‌ वेगवतस्तदा । प्रतिहत्य ननादोच्चै: सैन्यानि तदपूजयन्‌

ครั้นนั้น กรรณะได้ปัดป้องและสกัดลูกศรอันรวดเร็วที่อรชุนยิงมา แล้วเปล่งเสียงคำรามดุจราชสีห์ดังสนั่น เหล่าทหารทั้งปวงต่างสรรเสริญวีรกรรมอันน่าอัศจรรย์นั้น

Verse 16

कर्ण उवाच तुष्यामि ते विप्रमुख्य भुजवीर्यस्य संयुगे । अविषादस्य चैवास्य शत्त्रास्त्रविजयस्थ च

กรรณะกล่าวว่า “โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐ! ข้าพอใจในกำลังแขนของท่านในสนามรบยิ่งนัก ในท่านไม่ปรากฏร่องรอยแห่งความอ่อนล้าหรือความท้อแท้ และท่านประหนึ่งได้พิชิตศัสตราวุธทั้งปวงแล้วนำมาอยู่ในอำนาจตน”

Verse 17

किं त्वं साक्षाद्‌ धनुर्वेदो रामो वा विप्रसत्तम | अथ साक्षाद्धरिहय: साक्षाद्‌ वा विष्णुरच्युत:

“โอ พราหมณ์ผู้เลิศ! แท้จริงท่านคือผู้ใด? ท่านคือธนุรเวทอันมีชีวิต หรือพระรามผู้เป็นปรศุราม? หรือท่านคือพระอินทร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งม้าสีทองอร่าม หรือแท้จริงคือพระวิษณุผู้ไม่คลาดเคลื่อน—อจฺยุต—ปรากฏต่อหน้าข้า?”

Verse 18

आत्मप्रच्छादनार्थ वै बाहुवीर्यमुपाश्रित: । विप्ररूप॑ विधायेदं मन्ये मां प्रतियुध्यसे

“ข้าเห็นว่า เพื่อปกปิดตัวตนที่แท้จริง ท่านจึงอาศัยกำลังแขนและสวมคราบพราหมณ์นี้ แล้วเข้าต่อสู้กับข้า”

Verse 19

न हि मामाहवे क्रुद्धमन्य: साक्षाच्छचीपते: । पुमान्‌ योधयितु शक्त: पाण्डवाद्‌ वा किरीटिन:

กรรณะกล่าวว่า— “เมื่อข้าพิโรธในสนามรบ ย่อมไม่มีมนุษย์ผู้ใดสามารถเข้าประจัญกับข้าได้ นอกจากพระอินทร์ผู้เป็นสวามีแห่งนางศจี หรืออรชุน ปาณฑพผู้สวมมงกุฎเท่านั้น”

Verse 20

तमेवं वादिनं तत्र फाल्गुन: प्रत्यभाषत । नास्मि कर्ण थनुर्वेदो नास्मि राम: प्रतापवान्‌,कर्णके ऐसा कहनेपर अर्जुनने उसे इस प्रकार उत्तर दिया--'कर्ण! न तो मैं धनुर्वेद हूँ और न प्रतापी परशुराम”

เมื่อกรรณะกล่าวเช่นนั้น ฟาลคุนะ (อรชุน) จึงตอบ ณ ที่นั้นว่า— “กรรณะเอ๋ย ข้ามิใช่วิชาธนู (ธนุรเวท) เอง และข้ามิใช่พระรามผู้เกรียงไกร (ปรศุราม) ด้วย”

Verse 21

ब्राह्मणो5स्मि युधां श्रेष्ठ: सर्वशस्त्रभूतां वर: । ब्राह्मे पौरंदरे चास्त्रे नेष्ठितो गुरुशआसनात्‌

กรรณะกล่าวว่า— “โอ้ยอดนักรบ ข้าเป็นพราหมณ์; ในหมู่ผู้ถืออาวุธ ข้าเป็นผู้เลิศล้ำ ข้าได้รับการฝึกฝนจนชำนาญในพรหมาศตราและอาวุธแห่งปุรันทร (พระอินทร์) ตามบัญชาของอาจารย์”

Verse 22

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु राधेयो युद्धात्‌ कर्णो न्यवर्तत

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “ครั้นถูกกล่าวเช่นนั้น ราธेय—กรรณะ—ก็หันกลับจากการรบ”

Verse 23

अपरस्मिन्‌ वनोद्देशे वीरोी शल्यवृकोदरौ

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “ในเวลาเดียวกัน ณ ป่าตอนอื่น ศัลยะและวฤโกทร (ภีมะ)—วีรบุรุษผู้เกรียงไกรทั้งสอง—ยึดที่นั้นเป็นสมรภูมิ ท้าทายกันและกัน แล้วเข้ารบประหนึ่งช้างเจ้าป่าผู้เมามันสองเชือก ทั้งคู่เพียบพร้อมด้วยวิชา กำลัง และศิลปะแห่งสงคราม”

Verse 24

बलिनीौ युद्धसम्पन्नौ विद्यया च बलेन च । अन्योन्यमाह्दयन्तौ तु मत्ताविव महागजौ

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ศัลยะและภีมเสน ผู้ทรงกำลังและชำนาญศิลปะแห่งสงคราม ทั้งด้วยฝีมือและกำลังล้วน ๆ ได้เลือกที่อีกแห่งเป็นสนามรบ แล้วท้าทายกันต่อหน้า ประจัญบานดุจช้างศึกผู้เป็นจ้าวสองเชือกที่กำเริบเมามัน ในสมรภูมิแห่งธรรมะ ความกล้าหาญเมื่อถูกผลักให้เป็นศัตรูยิ่งทำให้ไฟแห่งการต่อสู้ลุกโชนขึ้น

Verse 25

मुष्टिभिर्जानुभिश्वैव निघ्नन्तावितरेतरम्‌ । प्रकर्षणाकर्षणयोरभ्याकर्षविकर्षणै:

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ทั้งสองใช้หมัดและเข่ากระหน่ำใส่กัน เข้าปล้ำประชิด ในการดึงและผลักนั้น บ้างก็ฉุดเข้ามา บ้างก็ผลักออกไป ต่างหมายทำลายหลักของอีกฝ่ายให้เสีย แล้วกดให้ล้มลงกับพื้น

Verse 26

आचर्कर्षतुरन्योन्यं मुष्टिभिश्वापि जघ्नतुः । ततश्नट्चटाशब्द: सुघोरो हूभवत्‌ तयो:

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ทั้งสองฉุดกระชากกันและชกใส่กันไม่หยุด แล้วก็เกิดเสียง ‘ฉัด-ฉัด’ อันน่าสะพรึงดังขึ้นระหว่างทั้งคู่ ราวกับก้อนหินกระแทกกัน ด้วยแรงปะทะของหมัดนั้นเอง อยู่ชั่วครู่หนึ่งในศึกนั้น พวกเขายังคงดึงและผลักกันต่อไป

Verse 27

पाषाणसम्पातनिभीै: प्रहारैरभिजध्नतु: । मुहूर्त तौ तदान्योन्यं समरे पर्यकर्षताम्‌

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ด้วยการโจมตีที่ดังราวก้อนหินกระแทกกัน ทั้งสองต่างประเคนใส่กันไม่ยั้ง ชั่วระยะหนึ่งในสมรภูมินั้น พวกเขาฉุดและผลักกันไปมา แสดงว่าศึกได้ลดลงสู่พลังร่างกายล้วน ๆ มากกว่าความยับยั้งชั่งใจ

Verse 28

ततो भीम: समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां शल्यमाहवे । अपातयत्‌ कुरुश्रेष्ठो ब्राह्मणा जहसुस्तदा,तदनन्तर कुरुश्रेष्ठ भीमसेनने दोनों हाथोंसे शल्यको ऊपर उठाकर उस युद्धभूमिमें पटक दिया। यह देख ब्राह्मणलोग हँसने लगे

แล้วภีมะ ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์กุรุ ได้โอบยกศัลยะขึ้นด้วยแขนทั้งสองท่ามกลางการต่อสู้ แล้วเหวี่ยงกระแทกลงบนพื้นสมรภูมิ ครั้นเห็นการแสดงพละกำลังอันน่าตื่นตะลึงนั้น เหล่าพราหมณ์ที่อยู่ ณ ที่นั้นก็หัวเราะขึ้น—ราวกับในศึกอันเคร่งขรึมกลับเกิดการพลิกผันฉับพลันดุจการละเล่น

Verse 29

तत्राश्नर्य भीमसेनश्वकार पुरुषर्षभः । यच्छल्यं पातितं भूमौ नावधीद्‌ बलिनं बली,कुरुश्रेष्ठ बलवान्‌ भीमसेनने एक आश्चर्यकी बात यह की कि महाबली शल्यको पृथ्वीपर पटककर भी मार नहीं डाला

ณ ที่นั้น ภีมเสน ผู้เป็นยอดบุรุษดุจโคอุสุภะ ได้กระทำการอันน่าอัศจรรย์ยิ่ง คือแม้จะเหวี่ยงศัลยะผู้มีกำลังมหาศาลให้ล้มลงกับพื้นแล้ว เขาผู้ทรงพละก็หาได้สังหารศัลยะไม่

Verse 30

पातिते भीमसेनेन शल्ये कर्णे च शड्किते । शड्किता: सर्वराजान: परिवत्रुर्वकोदरम्‌

ครั้นศัลยะถูกภีมเสนโค่นลง และกรรณะเองก็เกิดความหวั่นไหวสงสัย บรรดากษัตริย์ทั้งปวงต่างตระหนก ละความคิดจะรบ แล้วพากันล้อมวฤโกทร (ภีมะ) ไว้ทุกด้าน

Verse 31

ऊचुश्न सहितास्तत्र साध्विमौ ब्राह्मणर्षभौ । विज्ञायेतां क्वजन्मानौ क्वनिवासौ तथैव च

แล้วคนทั้งหลายก็เปล่งเสียงพร้อมกัน ณ ที่นั้นว่า “โอ้! พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งสองนี้ช่างน่ายกย่องนัก จงสืบให้รู้เถิดว่าเขาเกิดที่ใด และพำนักอยู่ ณ แห่งไหน”

Verse 32

को हि राधासुतं कर्ण शक्तो योधयितुं रणे । अन्यत्र रामाद्‌ द्रोणाद्‌ वा पाण्डवाद्‌ वा किरीटिन:,“परशुराम, द्रोण अथवा पाण्डुनन्दन अर्जुनके सिवा दूसरा ऐसा कौन है, जो युद्धमें राधानन्दन कर्णका सामना कर सके

“ในสนามรบ ใครเล่าจะสามารถประจัญบานกับกรรณะ บุตรแห่งราธาได้ นอกจากรามะ (ปรศุราม) หรือโทรณะ หรืออรชุน ปาณฑพผู้สวมมงกุฎ?”

Verse 33

कृष्णाद्‌ वा देवकीपुत्रात्‌ कृपाद्‌ वापि शरद्वत: । को वा दुर्योधन शक्त: प्रतियोधयितुं रणे

“ฉันนั้น ใครเล่าจะสามารถต้านทานทุรโยธนะในสนามรบได้ นอกจากพระกฤษณะ โอรสแห่งเทวกี หรือกฤปะ โอรสแห่งศรทวัต?”

Verse 34

तथैव मद्राधिपतिं शल्यं बलवतां वरम्‌ | बलदेवादृते वीरात्‌ पाण्डवाद्‌ वा वृकोदरात्‌

ฉันนั้นแล ศัลยะ เจ้าแห่งมทระ ผู้เลิศในหมู่นักรบผู้ทรงพละ—ในสนามรบใครเล่าจะโค่นเขาได้ นอกจากวีรบุรุษพละเทวะ หรือปาณฑพวฤโกทร (ภีมะ)?

Verse 35

वीराद्‌ दुर्योधनाद्‌ वान्य: शक्तः पातयितुं रणे । क्रियतामवहारो<स्माद्‌ युद्धाद्‌ ब्राह्मणसंवृतात्‌

นอกจากวีรบุรุษทุรโยธนะแล้ว ใครเล่าจะมีกำลังพอจะโค่น (นักรบเช่นนั้น) ในศึกได้? เพราะฉะนั้นจงถอนทัพออกจากสนามรบนี้ ซึ่งมีพราหมณ์รายล้อมอยู่

Verse 36

ब्राह्मणा हि सदा रक्ष्या: सापराधापि नित्यदा | अथैनानुपलभ्येह पुनर्योत्स्याम हृष्टवत्‌

พราหมณ์พึงได้รับการคุ้มครองเสมอ แม้จะมีความผิดก็ตาม เพราะฉะนั้นก่อนอื่นเราจงสืบให้รู้แน่ชัดว่าเขาเหล่านี้เป็นผู้ใด; แล้วต่อจากนั้น (หากเขาประสงค์) เราจักรบกับเขาอีกด้วยใจยินดีและผ่องใส

Verse 37

तांस्तथावादिन: सर्वान्‌ प्रसमीक्ष्य क्षिती श्वरान्‌ । अथान्यान्‌ पुरुषांश्षापि कृत्वा तत्‌ कर्म संयुगे

ครั้นได้เห็นบรรดากษัตริย์ทั้งหลายกล่าวถ้อยคำเช่นนั้น และได้กระทำการนั้นท่ามกลางการปะทะแห่งศึก พร้อมทั้งจัดการกับชายอื่น ๆ แล้ว ภีมเสนและอรชุนก็ยินดีอย่างยิ่งด้วยเดชแห่งตน

Verse 38

वैशम्पायन उवाच तत्‌ कर्म भीमस्य समीक्ष्य कृष्ण: कुन्तीसुतो तौ परिशड्कमान: । निवारयामास महीपतींस्तान्‌ धर्मेण लब्धेत्यनुनीय सर्वान्‌

ไวศัมปายนะกล่าวว่า: ครั้นเห็นการกระทำอันอัศจรรย์ของภีมะแล้ว กฤษณะ—ผู้ระแวงว่าเขาทั้งสองคือโอรสแห่งกุนตี (ภีมะและอรชุน)—จึงยับยั้งบรรดากษัตริย์เหล่านั้นจากการรบด้วยถ้อยคำอ่อนโยน ชี้แจงแก่ทุกคนว่าเทวีเทราปทีได้มาด้วยธรรม

Verse 39

एवं ते विनिवृत्तास्तु युद्धाद्‌ युद्धविशारदा: । यथावासं ययु: सर्वे विस्मिता राजसत्तमा:

ดังนั้น ด้วยคำชี้แนะของพระศรีกฤษณะ บรรดากษัตริย์ผู้เลิศซึ่งชำนาญศิลปะแห่งสงครามจึงยุติการรบ และต่างพากันกลับไปยังค่ายของตนด้วยความพิศวง

Verse 40

वृत्तो ब्रह्मोत्तरो रड्र: पाज्चाली ब्राह्मुणैर्वता । इति ब्रुवन्त: प्रययुर्ये तत्रासन्‌ समागता:

บรรดาผู้ชมที่มาชุมนุมกัน ณ ที่นั้น ต่างกลับไปยังเรือนของตนพร้อมกล่าวว่า “ด้วยมหรสพในมณฑปแห่งเวทีนี้ ความเป็นเลิศของพราหมณ์ได้ประจักษ์แล้ว; และเจ้าหญิงเทวีเทราปทีแห่งปัญจาลก็ได้ตกเป็นของพราหมณ์ทั้งหลาย”

Verse 41

ब्राह्मणैस्तु प्रतिच्छन्नी रौरवाजिनवासिभि: । कृच्छेण जग्मतुस्ती तु भीमसेनधनंजयौ

ด้วยถูกปกปิดและรายล้อมด้วยพราหมณ์ผู้สวมอาภรณ์ทำด้วยหนังเนื้อทราย (รอรวะ) ภีมเสนและธนัญชัย (อรชุน) จึงเคลื่อนไปข้างหน้าได้ด้วยความยากลำบากยิ่ง

Verse 42

विमुक्तीो जनसम्बाधाच्छत्रुभि: परिवीक्षितौ । कृष्णयानुगतौ तत्र नृवीरी तौ विरेजतु:

ครั้นหลุดพ้นจากความแออัดของฝูงชนแล้ว เหล่าศัตรูก็เพ่งมองพวกเขาอย่างถี่ถ้วน สองวีรบุรุษนั้นเดินนำหน้า และกฤษณา (เทราปที) เดินตามหลัง; เมื่อมีเทราปทีร่วมทาง ทั้งสองยิ่งปรากฏสง่างามยิ่งนัก

Verse 43

पौर्णमास्यां घनैर्मुक्तौ चन्द्रसूर्याविवोदितौ । तेषां माता बहुविधं विनाशं पर्यचिन्तयत्‌

ในคืนวันเพ็ญ เมื่อหลุดพ้นจากมวลเมฆหนาทึบ พวกเขาส่องประกายดุจจันทร์และอาทิตย์ที่เพิ่งโผล่พ้นขึ้นมา แต่ครั้นเวลาขอภิกษาผ่านไปแล้วบุตรทั้งหลายยังไม่กลับมา มารดาของเขา คือพระนางกุนตี ด้วยความรักอันลึกซึ้งจึงจมอยู่ในความกังวลนานาประการ หวั่นเกรงความพินาศของลูกๆ ว่า “หรือบุตรของธฤตราษฏร์จำแนกพวกปาณฑพผู้เลิศแห่งวงศ์กุรุได้แล้วสังหารเสีย; หรืออสูรรากษสผู้ร้ายกาจเจ้าเล่ห์ซึ่งยึดมั่นในความพยาบาทได้ฆ่าลูกของเรา; หรือมีสิ่งใดบังเกิดขึ้นแม้ขัดต่อเจตนาที่มั่นคงของมหาตมะวยาสะ?”

Verse 44

अनागच्छत्सु पुत्रेषु भैक्षकालेडभिगच्छति । धार्तराष्ट्रहता न स्युर्विज्ञाय कुरुपुज्वा:

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ครั้นถึงเวลาออกขอทานแล้ว แต่บุตรทั้งหลายยังไม่กลับมา กุนตีผู้ถูกความรักของมารดาครอบงำก็จมอยู่ในความกังวลนานาประการ และเริ่มหวั่นเกรงความพินาศของพวกเขา— “หรือว่าบุตรของธฤตราษฏระจำแนกได้ว่าเป็นปาณฑพผู้เลิศในหมู่กุรุ แล้วได้สังหารเสีย?”

Verse 45

मायान्वितैर्वा रक्षोभि: सुघोरैर्दुढवैरिभि: । विपरीतं मतं जातं व्यासस्यापि महात्मन:

หรือมิฉะนั้น พวกยักษ์รากษสผู้มีมายา อันน่าสะพรึงกลัว และฝังแน่นในความเป็นศัตรู ได้กระทำสิ่งนี้; หรือว่ามีเหตุใดเกิดขึ้นซึ่งขัดแม้ต่อวินิจฉัยอันมั่นคงของมหาตมะวยาสะ?

Verse 46

इत्येवं चिन्तयामास सुतस्नेहावृता पृथा । ततः सुप्तजनप्राये दुर्दिने मेघसम्प्लुते

ดังนี้ ปฤถา (กุนตี) ผู้ถูกความรักต่อบุตรครอบงำ ก็ครุ่นคิดอยู่ในใจ. ครั้นแล้ว ในวันอึมครึมที่เมฆท่วมฟ้า เมื่อผู้คนละงานนั่งนิ่งประหนึ่งหลับใหล,

Verse 47

महत्यथापराह्ि तु घनै: सूर्य इवावृत: । ब्राह्मणै: प्राविशत्‌ तत्र जिष्णुर्भार्गववेश्म तत्‌

ครั้นในยามอปราหณ์อันใหญ่ เมื่อดวงอาทิตย์ประหนึ่งถูกเมฆหนาทึบปกคลุม ชิษณุ (อรชุน) ผู้มีหมู่พราหมณ์แวดล้อม ก็เข้าไป ณ ที่นั้น สู่เรือนของภารควะ

Verse 189

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि स्वयंवरपर्वणि पाण्डवप्रत्यागमने एकोननवत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत स्वयंवरपर्वमें पाण्डवप्रत्यागमनविषयक एक सौ नवासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ ภายในอาทิปรวะ ในสวะยัมวรปรวะ บทที่หนึ่งร้อยแปดสิบเก้า ว่าด้วยการกลับมาของปาณฑพทั้งหลาย ได้สิ้นสุดลง

Verse 216

स्थितो<स्म्यद्य रणे जेतुं त्वां वै वीर स्थिरो भव । मैं तो सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें उत्तम और योद्धाओंमें श्रेष्ठ एक ब्राह्मण हूँ। गुरुका उपदेश पाकर ब्रह्मास्त्र तथा इन्द्रास्त्र दोनोंमें पारंगत हो गया हूँ। वीर! आज मैं तुम्हें युद्धमें जीतनेके लिये खड़ा हूँ

วันนี้เรายืนมั่นอยู่กลางสมรภูมิเพื่อพิชิตเจ้า; โอ้วีรบุรุษ เจ้าจงยืนหยัดด้วยความแน่วแน่เถิด เราเป็นพราหมณ์ผู้เลิศในหมู่นักถือศัสตรา และเป็นยอดแห่งนักรบทั้งหลาย ด้วยโอวาทแห่งครู เราชำนาญทั้งพรหมาศตรและอินทราศตร โอ้วีรบุรุษ! วันนี้เรายืนขึ้นเพื่อปราบเจ้า; เจ้าจงตั้งมั่นไม่หวั่นไหว

Verse 226

बाद्यां तेजस्तदाजय्यं मन्यमानो महारथ: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अर्जुनकी यह बात सुनकर महारथी कर्ण ब्राह्मतेजको अजेय मानता हुआ उस समय युद्ध छोड़कर हट गया

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—“โอ้ชนเมชยะ ครั้นได้ยินถ้อยคำของอรชุนแล้ว มหารถีกรรณะเห็นว่าเดชพราหมณ์นั้นพิชิตมิได้ จึงถอยออกจากการรบในขณะนั้น”