Shloka 13
आदि पर्व — द्रौपदी-स्वयंवरानन्तरवृत्तम्
Aftermath of Draupadī’s Svayaṃvara
कालिड्लस्ताम्रलिप्तश्ष पत्तनाधिपतिस्तथा । मद्रराजस्तथा शल्य: सहपुत्रो महारथ:,इनके सिवा और भी असंख्य महामना क्षत्रियशिरोमणि भूमिपाल यहाँ आये हैं। उधर देखो, गान्धारराज सुबलके पुत्र शकुनि, वृषक और बृहद्वल बैठे हैं। गान्धारराजके ये सभी पुत्र यहाँ पधारे हैं। अश्वत्थामा और भोज--ये दोनों महान् तेजस्वी और सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ हैं और तुम्हारे लिये गहने-कपड़ोंसे सज-धजकर यहाँ आये हैं। राजा बृहन्त, मणिमान्, दण्डधार, सहदेव, जयत्सेन, राजा मेघसंधि, अपने दोनों पुत्रों शंख और उत्तरके साथ राजा विराट, वृद्धक्षेमके पुत्र सुशर्मा, राजा सेनाबिन्दु, सुकेतु और उनके पुत्र सुवर्चा, सुचित्र, सुकुमार, वृक, सत्यधृति, सूर्यध्वज, रोचमान, नील, चित्रायुध, अंशुमान्, चेकितान, महाबली श्रेणिमान्ू, समुद्रसेनके प्रतापी पुत्र चन्द्रसेन, जलसंध, विदण्ड और उनके पुत्र दण्ड, पौण्ड्रक वासुदेव, पराक्रमी भगदत्त, कलिंगनरेश ताम्रलिप्तनरेश, पाटनके राजा, अपने दो पुत्रों वीर रुक््मांगद तथा रुक्मरथके साथ महारथी मद्रराज शल्य, कुरुवंशी सोमदत्त तथा उनके तीन महारथी शूरवीर पुत्र भूरि, भूरिश्रवा और शल, काम्बोजदेशीय सुदक्षिण, पूरुवंशी दृढ़धन्वा
dhṛṣṭadyumna uvāca |
kāliḍlās tāmraliptaś ca pattanādhipatis tathā |
madrarājas tathā śalyaḥ sahaputro mahārathaḥ ||
ธฤษฏทยุมน์กล่าวว่า—“ที่นี่มีเจ้าแคว้นกาลิงคะ ผู้ครองตัมรลิปตะ เจ้าเมืองปัตตนะ และพระราชาแห่งมทระคือศัลยะ—มหารถีผู้มาพร้อมบุตรทั้งหลาย. นอกเหนือจากนี้ ยังมีเจ้าแคว้นกษัตริยะผู้มีใจสูงส่งอีกนับไม่ถ้วนมาถึงแล้ว. จงดูทางโน้นด้วย: ศกุนิ บุตรของสุบละ กษัตริย์แห่งคันธาระ นั่งอยู่กับวฤษกะและพฤหัทพล—แท้จริงบุตรทั้งปวงของกษัตริย์คันธาระมาถึงแล้ว. อัศวัตถามาและโภชะก็เช่นกัน—ทั้งสองรุ่งเรือง เป็นยอดในหมู่นักรบผู้สวมอาวุธครบครัน—แต่งกายและประดับเครื่องอลังการมาเพื่อท่าน.”
धृष्टह्युम्न उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the kṣatriya ideal of public duty and alliance: rulers gather, display readiness, and affirm political bonds. Ethical emphasis lies in responsibility—power is shown as service to one’s side and to the order of kingship, not merely personal glory.
Dhṛṣṭadyumna is pointing out and naming prominent rulers and warriors who have arrived and are seated in the assembly, highlighting the scale and prestige of the gathering and the formidable support present.