Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

और्वकृत-क्रोधाग्नि-निग्रहः

Aurva’s Containment of the Wrath-Fire

सम्प्राप्तयौवनां पश्यन्‌ देयां दुहितरं तु ताम्‌ । नोपलेभे ततः शान्तिं सम्प्रदानं विचिन्तयन्‌,वह युवावस्थाको प्राप्त हो गयी। अब उसका किसीके साथ विवाह कर देना आवश्यक था। उसे उस अवस्थामें देखकर भगवान्‌ सूर्य इस चिन्तामें पड़े कि इसका विवाह किसके साथ किया जाय। यही सोचकर उन्हें शान्ति नहीं मिलती थी

samprāptayauvanāṃ paśyan deyāṃ duhitaraṃ tu tām | nopalebhe tataḥ śāntiṃ sampradānaṃ vicintayan ||

ครั้นเห็นว่าธิดาได้ถึงวัยสาว และบัดนี้ควรยกให้แต่งงานตามธรรมแล้ว เขาก็หมกมุ่นครุ่นคิดว่า จะมอบนางให้ผู้ใดจึงเหมาะสม ยิ่งคิดยิ่งไม่อาจได้ความสงบในใจเลย

सम्प्राप्तhaving attained
सम्प्राप्त:
Karma
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
FormFeminine, Accusative, Singular
यौवनाम्youth
यौवनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootयौवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्यत् (शतृ-कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
देयाम्to be given (in marriage)
देयाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदा (धातु) → देय (कृदन्त, विधेय/कर्तव्य)
FormFeminine, Accusative, Singular
दुहितरम्daughter
दुहितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
ताम्her/that (female)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
उपलेभेobtained/found
उपलेभे:
TypeVerb
Rootउप-लभ् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Ātmanepada
ततःthereupon/then
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रभव अव्यय)
शान्तिम्peace/calm
शान्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
सम्प्रदानम्giving away (in marriage)
सम्प्रदानम्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्-प्र-दा (धातु) → सम्प्रदान (प्रातिपदिक/भाव)
FormNeuter, Accusative, Singular
विचिन्तयन्pondering/considering
विचिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु) → विचिन्तयत् (शतृ-कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular

गन्धर्व उवाच

गन्धर्व (Gandharva, speaker)
दुहिता (daughter/maiden)

Educational Q&A

The verse highlights a guardian’s dharmic responsibility to arrange a suitable marriage for a daughter when she reaches maturity, and it portrays the moral seriousness and inner unrest that can accompany deliberation over fulfilling that duty rightly.

The speaker describes a situation where a maiden has reached youth; her guardian, considering it time to give her in marriage, anxiously reflects on an appropriate match and, absorbed in this concern, cannot find peace.