Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

और्वकृत-क्रोधाग्नि-निग्रहः

Aurva’s Containment of the Wrath-Fire

न तस्या: सदृशं कंचित्‌ त्रिषु लोकेषु भारत । भर्तरें सविता मेने रूपशीलगुणश्रुतै:,उसके शरीरका एक-एक अवयव बहुत सुन्दर, सुविभक्त और निर्दोष था। उसकी आँखें बड़ी-बड़ी और कजरारी थीं। वह सुन्दरी सदाचार, साधु-स्वभाव और मनोहर वेशसे सुशोभित थी। भारत! भगवान्‌ सूर्यने तीनों लोकोंमें किसी भी पुरुषको ऐसा नहीं पाया, जो रूप, शील, गुण और शास्त्रज्ञानकी दृष्टिसे उसका पति होनेयोग्य हो

na tasyāḥ sadṛśaṃ kaṃcit triṣu lokeṣu bhārata | bhartāraṃ savitā mene rūpa-śīla-guṇa-śrutaiḥ ||

โอ ภารตะ! ในสามโลกไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนนาง สุริยเทพทรงเห็นว่า เมื่อชั่งด้วยรูปโฉม ความประพฤติ คุณธรรม และความรู้แห่งคัมภีร์ศรุติแล้ว ก็ไม่มีชายใดสมควรเป็นสวามีของนาง.

not
:
TypeIndeclinable
Root
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
सदृशम्similar/equal
सदृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसदृश
FormNeuter, Accusative, Singular
कञ्चित्anyone (at all)
कञ्चित्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Accusative, Singular
त्रिषुin the three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Plural
भारतO Bharata
भारत:
Sambodhana
TypeNoun (proper/vocative)
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Accusative, Singular
सविताthe Sun (Savitar)
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
मेनेthought/considered
मेने:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रूपby beauty/appearance
रूप:
Karana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Instrumental, Plural
शीलby conduct/character
शील:
Karana
TypeNoun
Rootशील
FormNeuter, Instrumental, Plural
गुणby virtues/qualities
गुण:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
श्रुतैःby learning/scriptural knowledge
श्रुतैः:
Karana
TypeNoun
Rootश्रुत
FormNeuter, Instrumental, Plural

गन्धर्व उवाच

गन्धर्व (Gandharva)
भारत (Bhārata)
सविता/सवितृ (Savitṛ, the Sun-god)
त्रिलोकी (the three worlds)

Educational Q&A

The verse frames marital fitness as a moral-ethical evaluation: beauty alone is insufficient; character (śīla), virtues (guṇa), and learning (śruta) are decisive criteria, and even a divine authority (Savitṛ) is portrayed as weighing these qualities.

A Gandharva praises a woman as unmatched in the three worlds and reports that the Sun-god found no man who, in beauty, conduct, virtues, and learning, was worthy to be her husband—heightening the sense of her exceptional status and the difficulty of finding a suitable match.