Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

वसिष्ठ-प्रशंसा

Vasiṣṭha as Purohita: Ascetic Mastery and Royal Counsel

ततो नरा विनिष्क्रान्ता नगरात्‌ कल्यमेव तु । ददृशुर्निहतं भूमौ राक्षसं रुधिरोक्षितम्‌,तत्पश्चात्‌ जब सबेरा हुआ और लोग नगरसे बाहर निकले, तब उन्होंने देखा बकासुर खूनसे लथपथ हो पृथ्वीपर मरा पड़ा है

tato narā viniṣkrāntā nagarāt kalyam eva tu | dadṛśur nihataṃ bhūmau rākṣasaṃ rudhirokṣitam ||

ต่อมาเมื่อรุ่งเช้า ชาวเมืองออกนอกนครแล้วเห็นรากษสนั้นนอนตายอยู่บนพื้นดิน ชุ่มโชกด้วยโลหิต

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
नराःmen, people
नराः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
विनिष्क्रान्ताःhaving gone out
विनिष्क्रान्ताः:
Karta
TypeVerb
Rootविनिष्क्रम् (वि+निस्+क्रम्) → विनिष्क्रान्त (क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; क्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि/भूतकृत्), कर्तरि प्रयोगः (past active participle sense)
नगरात्from the city
नगरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनगर
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी; एकवचन
कल्यम्in the morning (lit. the morning-time)
कल्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकल्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formअव्यय
तुbut, and then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिट् (परस्मैपद); प्रथमपुरुष; बहुवचन
निहतम्slain, killed
निहतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहन् → निहत (नि+हन्, क्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; क्त-प्रत्यय
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
राक्षसम्the demon (Rakshasa)
राक्षसम्:
Karma
TypeNoun
Rootराक्षस
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
रुधिरोक्षितम्smeared/wet with blood
रुधिरोक्षितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरुधिर + उक्षित (वक्ष्/उक्ष् ‘to sprinkle/wet’, क्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; क्त-प्रत्यय

वैशम्पायन उवाच

N
narāḥ (townspeople)
N
nagara (city)
R
rākṣasa (the demon, i.e., Bakāsura in context)

Educational Q&A

When predatory power is removed, society regains safety and moral balance; the verse underscores the ethical necessity of protecting communities from coercion and violence.

At daybreak the people come out of the city and discover the rākṣasa lying dead on the ground, covered in blood—confirming that the threat has been eliminated.