Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

मन्दर-समुद्रमन्थन-वर्णनम् / Description of the Churning of the Ocean with Mount Mandara

ब्रह्म! पहले सत्ययुगमें दक्ष प्रजापतिकी दो शुभलक्षणा कन्याएँ थीं--कद्गू और विनता। वे दोनों बहिनें रूप-सौन्दर्यसे सम्पन्न तथा अद्भुत थीं। अनघ! उन दोनोंका विवाह महर्षि कश्यपजीके साथ हुआ था। एक दिन प्रजापति ब्रह्माजीके समान शक्तिशाली पति महर्षि कश्यपने अत्यन्त हर्षमें भरकर अपनी उन दोनों धर्मपत्नियोंको प्रसन्नतापूर्वक वर देते हुए कहा--'तुममेंसे जिसकी जो इच्छा हो वर माँग लो।' इस प्रकार कश्यपजीसे उत्तम वरदान मिलनेकी बात सुनकर प्रसन्नताके कारण उन दोनों सुन्दरी स्त्रियोंको अनुपम आनन्द प्राप्त हुआ। कद्भूने समान तेजस्वी एक हजार नागोंको पुत्ररूपमें पानेका वर माँगा || ५-- ८ ।। द्वौ पुत्री विनता वव्रे कद्रूपुत्राधिकौ बले | तेजसा वपुषा चैव विक्रमेणाधिकौ च तौ,विनताने बल, तेज, शरीर तथा पराक्रममें कट्रूके पुत्रोंसे श्रेष्ठ केवल दो ही पुत्र माँगे

śaunaka uvāca |

dvau putrau vinatā vavre kadrūputrādhikau bale |

tejasā vapuṣā caiva vikrameṇādhikau ca tau ||

เศานกะกล่าวว่า “วินตาทูลขอบุตรเพียงสององค์—ทั้งสองให้เหนือกว่าบุตรของกัทรูในกำลัง รัศมีเดช ความงามสง่าของกาย และความกล้าหาญ เหตุการณ์นี้เผยว่า แม้พรจะประทานอย่างเอื้อเฟื้อ แต่สิ่งที่ขอก็สะท้อนความใฝ่ในใจของผู้รับ: ผู้หนึ่งใฝ่ความมาก อีกผู้หนึ่งใฝ่ความเป็นเลิศอันรวมแน่น”

द्वौtwo
द्वौ:
Karma
TypeAdjective
Rootद्वि
FormMasculine, Nominative, Dual
पुत्रौsons
पुत्रौ:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Dual
विनताVinata
विनता:
Karta
TypeNoun
Rootविनता
FormFeminine, Nominative, Singular
वव्रेchose/asked for
वव्रे:
TypeVerb
Rootवृ (वरणे)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
कद्रू-पुत्र-अधिकौsuperior to Kadru's sons
कद्रू-पुत्र-अधिकौ:
Karma
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक); कद्रू; पुत्र
FormMasculine, Accusative, Dual
बलेin strength
बले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Locative, Singular
तेजसाby/with splendor (energy)
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वपुषाby/with body (beauty/form)
वपुषा:
Karana
TypeNoun
Rootवपुस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विक्रमेणby/with valor
विक्रमेण:
Karana
TypeNoun
Rootविक्रम
FormMasculine, Instrumental, Singular
अधिकौsuperior
अधिकौ:
Karma
TypeAdjective
Rootअधिक
FormMasculine, Accusative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
तौthose two (sons)
तौ:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Dual

शौनक उवाच

Ś
Śaunaka
V
Vinatā
K
Kadrū
K
Kadrū’s sons (Nāgas)

Educational Q&A

The verse contrasts quantity and quality in the use of blessings: Vinatā seeks not many offspring but two who embody superior strength, radiance, physique, and valor. It suggests that desires shape outcomes, and that excellence carries ethical weight and future consequences in lineage narratives.

In the boon-giving episode involving Kaśyapa’s wives, Kadrū asks for many serpent sons, while Vinatā requests only two sons who will surpass Kadrū’s sons in key heroic qualities—setting up the later prominence of Vinatā’s offspring in the wider mythic storyline.