Shloka 33
Vyāsa’s Counsel to the Concealed Pāṇḍavas; Śaṃkara’s Boon and the Predestination of Draupadī
Chapter 157
कुलीनां शीलसम्पन्नामपत्यजननीमपि । त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम्,तुम कुलीन, सुशीला और संतानवती हो, सती-साध्वी हो। तुमने कभी मेरा अपकार नहीं किया है। तुम नित्य मेरे अनुकूल चलनेवाली धर्मपत्नी हो। अतः मैं अपने जीवनकी रक्षाके लिये तुम्हें नहीं त्याग सकूँगा। फिर स्वयं ही अपने उस पुत्रका त्याग तो कैसे कर सकूँगा, जो अभी निरा बच्चा है, जिसने युवावस्थामें प्रवेश नहीं किया है तथा जिसके शरीरमें अभी जवानीके लक्षणतक नहीं प्रकट हुए हैं। साथ ही अपनी इस कन्याको कैसे त्याग दूँ, जिसे महात्मा ब्रह्माजीने उसके भावी पतिके लिये धरोहरके रूपमें मेरे यहाँ रख छोड़ा है? जिसके होनेसे मैं पितरोंके साथ दौहित्रजनित पुण्यलोकोंको पानेकी आशा रखता हूँ, उसी अपनी बालिकाको स्वयं ही जन्म देकर मैं मौतके मुखमें कैसे छोड़ सकता हूँ?
kulīnāṁ śīlasampannām apatyajananīm api | tvām ahaṁ jīvitasya arthe sādhvīm anapakāriṇīm ||
เจ้ามีชาติกำเนิดสูงส่ง เปี่ยมด้วยความประพฤติดี และเป็นมารดาแห่งบุตรทั้งหลาย; เจ้าเป็นภรรยาผู้บริสุทธิ์ ไม่เคยทำร้ายข้าเลย ภรรยาผู้ดำรงธรรมและเกื้อหนุนข้าอยู่เสมอเช่นเจ้า ต่อให้เพื่อรักษาชีวิตของข้าเอง ข้าก็ไม่อาจทอดทิ้งได้ แล้วข้าจะทอดทิ้งบุตรชายคนนั้นด้วยมือตนเองได้อย่างไร ในเมื่อเขายังเป็นเพียงเด็ก ยังไม่ก้าวสู่ยามหนุ่ม และในกายยังไม่ปรากฏเครื่องหมายแห่งความเป็นชาย? อีกทั้งข้าจะละทิ้งบุตรสาวนี้ได้อย่างไร ผู้ซึ่งมหาพรหมประหนึ่งได้ฝากไว้กับข้าเป็นทรัพย์อันมอบหมายเพื่อสามีในภายหน้า? ด้วยนาง ข้าหวังจะได้บุญและโลกอันเป็นกุศลที่บรรพชนสัญญาไว้ผ่านหลานชายจากบุตรี; เมื่อข้าเองให้กำเนิดเด็กหญิงน้อยนี้แล้ว ข้าจะผลักนางเข้าสู่ปากแห่งความตายได้อย่างไร
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds gṛhastha-dharma: one must protect and not abandon those who depend on oneself—especially a virtuous spouse and helpless children—even under threat to one’s own life. It also highlights the ethical weight of familial bonds and the duty to avoid causing harm to innocents.
A Brahmin explains why he cannot give up his wife, young son, or daughter to save himself. He praises his wife’s virtue and non-harm, notes his son’s tender age, and describes his daughter as a sacred trust—linked to future marriage and ancestral merit through a daughter’s son—thereby refusing abandonment that would amount to consigning them to death.