Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Ādi-parva Adhyāya 141: Bhīma–Hiḍimba Confrontation and Protective Discourse

इयं वारिपथे युक्ता तरज्भरपवनक्षमा । नौर्यया मृत्युपाशात्‌ त्वं सपुत्रा मोक्ष्यसे शुभे,“देवि! राजा धृतराष्ट्र इस कुरुकुलकी कीर्ति एवं वंशपरम्पराका नाश करनेवाले पैदा हुए हैं। इनका चित्त पुत्रोंके प्रति ममतासे व्याप्त हुआ है, इसलिये ये सनातन धर्मका त्याग कर रहे हैं। शुभे! जलके मार्गमें यह नाव तैयार है, जो हवा और लहरोंके वेगको भलीभाँति सह सकती है। इसीके द्वारा (कहीं अन्यत्र जाकर) तुम पुत्रोंसहित मौतकी फाँसीसे छूट सकोगी”

iyam vāripathe yuktā taraṅgabhara-pavana-kṣamā | naur yayā mṛtyupāśāt tvaṃ saputrā mokṣyase śubhe ||

“โอ้สตรีผู้เป็นมงคล! เรือสำหรับทางน้ำนี้ได้จัดเตรียมไว้แล้ว สามารถทนแรงลมและแรงคลื่นได้ ด้วยเรือลำนี้เอง ท่านจะพ้นจากบ่วงแห่งความตายพร้อมด้วยบุตรทั้งหลาย”

इयम्this (she/this one)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
वारिपथेon the water-way (sea/river route)
वारिपथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवारिपथ
FormMasculine, Locative, Singular
युक्ताprepared/ready, fitted
युक्ता:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज्
FormFeminine, Nominative, Singular
तरङ्गभरपवनक्षमाable to withstand waves, load, and wind
तरङ्गभरपवनक्षमा:
Karta
TypeAdjective
Rootतरङ्ग-भर-पवन-क्षम
FormFeminine, Nominative, Singular
नौःa boat
नौः:
Karta
TypeNoun
Rootनौ
FormFeminine, Nominative, Singular
ययाby which
यया:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Instrumental, Singular
मृत्युपाशात्from the noose of death
मृत्युपाशात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमृत्युपाश
FormMasculine, Ablative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
सपुत्राtogether with (your) sons
सपुत्रा:
Karta
TypeAdjective
Rootसपुत्र
FormFeminine, Nominative, Singular
मोक्ष्यसेyou will be freed / you will escape
मोक्ष्यसे:
Karta
TypeVerb
Rootमुच्
FormFuture, Second, Singular, Atmanepada
शुभेO auspicious one
शुभे:
TypeNoun
Rootशुभ
FormFeminine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
boat (nauḥ)
W
waterway (vāripatha)
W
wind (pavana)
W
waves (taraṅga)
D
death’s noose (mṛtyupāśa)
S
sons (putrāḥ)

Educational Q&A

In moments of imminent danger, timely, practical protection is itself aligned with dharma: safeguarding life—especially of dependents—can be a righteous duty, and the verse frames rescue as liberation from “death’s noose.”

The narrator reports that a boat has been prepared for an auspicious woman so she can travel by water; it is sturdy enough to withstand wind and waves, and it will enable her and her sons to escape a deadly threat.