Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

जतुगृहदाहः — The Burning of the Lac House and the Pāṇḍavas’ Concealed Escape

प्रांश:ः कनकतालाभ: सिंहसंहननो युवा । असंख्येयगुण: श्रीमान्‌ भास्करस्यात्मसम्भव:,उसका शरीर बहुत ऊँचा था, अतः वह सुवर्णमय ताड़के वृक्ष-सा प्रतीत होता था। उसके अंगोंकी गठन सिंह-जैसी जान पड़ती थी। उसमें असंख्य गुण थे। उसकी तरुण अवस्था थी। वह साक्षात्‌ भगवान्‌ सूर्यसे उत्पन्न हुआ था, अतः (उन्हींके समान) दिव्य शोभासे सम्पन्न था

vaiśampāyana uvāca |

prāṃśaḥ kanakatālābhaḥ siṃhasaṃhanano yuvā |

asaṅkhyeyaguṇaḥ śrīmān bhāskarasyātmasambhavaḥ ||

เขาสูงใหญ่ยิ่งนัก ประหนึ่งต้นตาลสีทอง. สรีระแน่นหนาดุจสิงห์. เปี่ยมด้วยคุณความดีนับมิถ้วน อยู่ในวัยหนุ่มอันฮึกเหิม และทรงศรี; เพราะกำเนิดจากภาสกร จึงเรืองรองด้วยสง่าราศีทิพย์.

प्रांशुःvery tall
प्रांशुः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रांशु
FormMasculine, Nominative, Singular
कनक-तालाभःhaving the appearance of a golden palmyra tree
कनक-तालाभः:
Karta
TypeAdjective
Rootकनकतालाभ
FormMasculine, Nominative, Singular
सिंह-संहननःlion-built; with a lion-like physique
सिंह-संहननः:
Karta
TypeAdjective
Rootसिंहसंहनन
FormMasculine, Nominative, Singular
युवाyoung
युवा:
Karta
TypeAdjective
Rootयुवन्
FormMasculine, Nominative, Singular
असंख्येय-गुणःpossessing innumerable virtues
असंख्येय-गुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसंख्येयगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रीमान्splendid; endowed with prosperity/beauty
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमन्त्
FormMasculine, Nominative, Singular
भास्करस्यof the Sun (Bhāskara)
भास्करस्य:
Apadana
TypeNoun
Rootभास्कर
FormMasculine, Genitive, Singular
आत्म-सम्भवःself-born; sprung from (him) himself
आत्म-सम्भवः:
Karta
TypeAdjective
Rootआत्मसम्भव
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhāskara (Sūrya, the Sun)
K
kanaka (gold)
T
tāla (palm tree)
S
siṃha (lion)

Educational Q&A

The verse highlights an ethical ideal of kṣatriya excellence: outer strength and beauty are presented as reflections of inner guṇas (virtues) and noble origin. It suggests that true radiance is not merely physical but grounded in character and the dharmic stature implied by divine lineage.

Vaiśampāyana is describing a heroic figure’s appearance and qualities—his exceptional height, lion-like physique, youthful vigor, innumerable virtues, and divine brilliance—emphasizing that he is born from Bhāskara (the Sun), which explains his extraordinary splendor.