Shloka 63
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो वासुकिरभ्येत्य नागैरनुगतस्तदा,तब वासुकिने उन नागोंके साथ आकर भयंकर पराक्रमी महाबाहु भीमसेनको देखा। उसी समय नागराज आर्यकने भी उन्हें देखा, जो पृथाके पिता शूरसेनके नाना थे। उन्होंने अपने दौहित्रके दौहित्रको कसकर छातीसे लगा लिया। महायशस्वी नागराज वासुकि भी भीमसेनपर बहुत प्रसन्न हुए और बोले--“इनका कौन-सा प्रिय कार्य किया जाय? इन्हें धन, सोना और रत्नोंकी राशि भेंट की जाय”
tato vāsukir abhyetya nāgair anugatas tadā
ครั้งนั้น วาสุกีเสด็จเข้ามาพร้อมหมู่นาคทั้งหลาย แล้วทอดพระเนตรภีมเสน ผู้มีพาหุยาว อานุภาพน่าเกรงขามและกล้าหาญยิ่ง ครั้นในกาลเดียวกันนั้นเอง พญานาคอารยกะก็ได้เห็นเขา—อารยกะเป็นตาของศูรเสนะ บิดาแห่งปฤถา เมื่อรู้ว่าเป็นเชื้อสายของตน อารยกะจึงโอบกอดหลานเหลนแนบพระอุระด้วยความปีติ ส่วนพญานาควาสุกีผู้ทรงเกียรติก็ยินดีต่อภีมเสนยิ่งนัก แล้วตรัสว่า “เราควรกระทำการใดอันเป็นที่รักแก่เขา? ควรถวายกองทรัพย์ ทองคำ และคลังรัตนะแก่เขาหรือไม่?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic kinship and gratitude: elders recognize and protect their descendants, and honor is expressed through affectionate welcome and appropriate gifts. Power is framed within relationship and responsibility, not mere dominance.
Vāsuki arrives with the Nāgas and sees Bhīma. Āryaka, an ancestral Nāga-king connected to Bhīma through Pṛthā’s lineage, recognizes him, embraces him warmly, and Vāsuki proposes honoring Bhīma by doing a pleasing service and offering wealth, gold, and jewels.