Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)

पश्यति सम महाबाहुं भीम॑ भीमपराक्रमम्‌ । आर्यकेण च दृष्ट: स पृथाया आर्यकेण च,तब वासुकिने उन नागोंके साथ आकर भयंकर पराक्रमी महाबाहु भीमसेनको देखा। उसी समय नागराज आर्यकने भी उन्हें देखा, जो पृथाके पिता शूरसेनके नाना थे। उन्होंने अपने दौहित्रके दौहित्रको कसकर छातीसे लगा लिया। महायशस्वी नागराज वासुकि भी भीमसेनपर बहुत प्रसन्न हुए और बोले--“इनका कौन-सा प्रिय कार्य किया जाय? इन्हें धन, सोना और रत्नोंकी राशि भेंट की जाय”

paśyati sa mahābāhuṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam | āryakeṇa ca dṛṣṭaḥ sa pṛthāyā āryakeṇa ca ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า ครั้นแล้วเขาได้เห็นภีมะ ผู้มีพาหุยิ่งใหญ่และมีเดชานุภาพน่าเกรงขาม ในกาลนั้นเอง อารยกะผู้เป็นผู้อาวุโสนาคซึ่งเกี่ยวเนื่องกับสายวงศ์ของปฤถาก็ได้เห็นเขาเช่นกัน ครั้นจำได้ว่าเป็นเชื้อสาย อารยกะจึงกอดเขาแนบพระอุระอย่างแน่นแฟ้น พญานาควาสุกีผู้ทรงเกียรติก็ยินดีต่อภีมเสนยิ่งนัก แล้วตรัสว่า “เราควรกระทำการใดอันเป็นที่รักแก่เขา? ควรมอบทรัพย์สิน—ทองคำและกองรัตนะ—แก่เขาหรือไม่?”

पश्यतिsees
पश्यति:
Karta
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
FormLat (Present), 3, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबाहुम्the mighty-armed (one)
महाबाहुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमम्Bhima
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमपराक्रमम्of terrible valor
भीमपराक्रमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभीमपराक्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
आर्यकेणby Aryaka
आर्यकेण:
Karana
TypeNoun
Rootआर्यक
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दृष्टःseen
दृष्टः:
Karma
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथायाःof Pritha (Kunti)
पृथायाः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपृथा
FormFeminine, Genitive, Singular
आर्यकेणby Aryaka
आर्यकेण:
Karana
TypeNoun
Rootआर्यक
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīma (Bhīmasena)
Ā
Āryaka
P
Pṛthā (Kuntī)
V
Vāsuki
N
Nāgas

Educational Q&A

The passage highlights the dharmic ethic of honoring kinship and offering protection and gifts to a worthy guest or relative. Recognition of lineage becomes a basis for care, support, and benevolent action rather than fear or hostility.

Bhīma is seen by the Nāga elder Āryaka and by the Nāga-king Vāsuki. Āryaka, recognizing Bhīma as a descendant connected to Pṛthā’s line, embraces him affectionately. Vāsuki, pleased, asks what favor or gift—wealth, gold, or jewels—should be offered to Bhīma.