Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial

ब्रह्मचारी बहुगुण: सुवर्णश्रेति विश्वुतः । विश्वावसुर्भुगन्युश्व सुचन्द्रश्न शरुस्तथा,भीमसेन तथा उग्रसेन, ऊर्णायु और अनघ, गोपति एवं धृतराष्ट्र, सूर्यवर्चा तथा आठवें युगप, तृणप, कार्ष्णि, नन्दि एवं चित्ररथ, तेरहवें शालिशिरा और चौदहवें पर्जन्य, पंद्रहवें कलि और सोलहवें नारद, ऋत्वा और बृहत्त्वा, बृहक एवं महामना कराल, ब्रह्मचारी तथा विख्यात गुणवान्‌ सुवर्ण, विश्वावसु एवं भुमन्यु, सुचन्द्र और शरु तथा गीतमाधुर्यसे सम्पन्न सुविख्यात हाहा और हूहू--राजन्‌! ये सब देवगन्धर्व वहाँ पधारे थे

vaiśampāyana uvāca | brahmacārī bahuguṇaḥ suvarṇaśreṣṭhī viśrutaḥ | viśvāvāsur bhūmanyuś ca sucandraḥ śaruś tathā | bhīmasenaś ca ugrasenaḥ ūrṇāyuś cānaghaḥ | gopatiś ca dhṛtarāṣṭraḥ sūryavarcāś ca aṣṭamaḥ | yugapaḥ tṛṇapaḥ kārṣṇiḥ nandiś ca citrarathaḥ | trayodaśaḥ śāliśirāś caturdaśaḥ parjanyaḥ | pañcadaśaḥ kaliḥ ṣoḍaśaḥ nāradaḥ | ṛtvā ca bṛhattvā bṛhakaś ca mahāmanāḥ karālaḥ | hāhā hūhū ca gītamādhurya-sampannau suviśrutau | rājann ete sarve devagandharvāḥ tatra samāgatāḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ณ ที่นั้นเหล่าคันธรรพะทิพย์เป็นอันมากได้มาถึง—พรหมจารี ผู้ทรงคุณและเลื่องชื่อคือสุวรรณเศรษฐี; วิศวาวสุ; ภูมันยุ; สุจันทร; ศรุ; ภีมเสน; อุครเสน; อูรณายุ; อนฆะ; โคปติ; ธฤตราษฏระ; สูรยวรรจา; และตามลำดับคือ ยุคปะ ตฤณปะ การ์ษณิ นันทิ จิตรระถะ ศาลิศิรา ปรัชญะ กะลิ นารท ฤตวา พฤหัตตวา พฤหกะ มหามนัสกราละ; อีกทั้งหาหาและหูหูผู้มีความหวานแห่งบทเพลงอันเลื่องชื่อ—คันธรรพะทิพย์ทั้งปวงเหล่านี้ได้ชุมนุม ณ สถานนั้น”

ब्रह्मचारीBrahmacārin (celibate student)
ब्रह्मचारी:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुगुणःpossessing many virtues
बहुगुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
सुवर्णश्रेतिSuvarṇaśreti (proper name)
सुवर्णश्रेति:
Karta
TypeNoun
Rootसुवर्णश्रेति
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वुतःwell-known, renowned
विश्वुतः:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्रुत
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वावसुःViśvāvasu (proper name)
विश्वावसुः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वावसु
FormMasculine, Nominative, Singular
भुगन्युःBhuganyu (proper name)
भुगन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootभुगन्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
सुचन्द्रःSucandra (proper name; 'good moon')
सुचन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसुचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शरुःŚaru (proper name)
शरुः:
Karta
TypeNoun
Rootशरु
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भीमसेनःBhīmasena (proper name)
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
उग्रसेनःUgrasena (proper name)
उग्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootउग्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
ऊर्णायुःŪrṇāyu (proper name)
ऊर्णायुः:
Karta
TypeNoun
Rootऊर्णायु
FormMasculine, Nominative, Singular
अनघःAnagha (proper name; 'sinless')
अनघः:
Karta
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Nominative, Singular
गोपतिःGopati (proper name; 'lord of cows')
गोपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगोपति
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धृतराष्ट्रःDhṛtarāṣṭra (proper name)
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सूर्यवर्चाःSūryavarcā (proper name; 'sun-bright')
सूर्यवर्चाः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्यवर्चस्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अष्टमःthe eighth
अष्टमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअष्टम
FormMasculine, Nominative, Singular
युगपःYugapa (proper name)
युगपः:
Karta
TypeNoun
Rootयुगप
FormMasculine, Nominative, Singular
तृणपःTṛṇapa (proper name)
तृणपः:
Karta
TypeNoun
Rootतृणप
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्ष्णिःKārṣṇi (proper name; descendant of Kṛṣṇa)
कार्ष्णिः:
Karta
TypeNoun
Rootकार्ष्णि
FormMasculine, Nominative, Singular
नन्दिःNandi (proper name)
नन्दिः:
Karta
TypeNoun
Rootनन्दि
FormMasculine, Nominative, Singular
एवalso
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चित्ररथःCitraratha (proper name)
चित्ररथः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्ररथ
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रयोदशमःthe thirteenth
त्रयोदशमः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रयोदशम
FormMasculine, Nominative, Singular
शालिशिराःŚāliśirā (proper name)
शालिशिराः:
Karta
TypeNoun
Rootशालिशिर
FormMasculine, Nominative, Singular
चतुर्दशमःthe fourteenth
चतुर्दशमः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्दशम
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्जन्यःParjanya (proper name)
पर्जन्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्जन्य
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चदशमःthe fifteenth
पञ्चदशमः:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्चदशम
FormMasculine, Nominative, Singular
कलिःKali (proper name)
कलिः:
Karta
TypeNoun
Rootकलि
FormMasculine, Nominative, Singular
षोडशमःthe sixteenth
षोडशमः:
Karta
TypeAdjective
Rootषोडशम
FormMasculine, Nominative, Singular
नारदःNārada (proper name)
नारदः:
Karta
TypeNoun
Rootनारद
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋत्वाṚtvā (proper name)
ऋत्वा:
Karta
TypeNoun
Rootऋत्वा
FormMasculine, Nominative, Singular
बृहत्त्वाBṛhattvā (proper name)
बृहत्त्वा:
Karta
TypeNoun
Rootबृहत्त्वा
FormMasculine, Nominative, Singular
बृहकःBṛhaka (proper name)
बृहकः:
Karta
TypeNoun
Rootबृहक
FormMasculine, Nominative, Singular
महामनाःgreat-minded
महामनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहामनस्
FormMasculine, Nominative, Singular
करालःKarāla (proper name)
करालः:
Karta
TypeNoun
Rootकराल
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मचारीBrahmacārin (proper name/repeated epithet)
ब्रह्मचारी:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विख्यातःcelebrated
विख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootविख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
गुणवान्virtuous, endowed with qualities
गुणवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootगुणवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
सुवर्णःSuvarṇa (proper name)
सुवर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootसुवर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वावसुःViśvāvasu (proper name; repeated)
विश्वावसुः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वावसु
FormMasculine, Nominative, Singular
भुमन्युःBhūmanyu (proper name; variant of Bhuganyu)
भुमन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootभुमन्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
सुचन्द्रःSucandra (proper name; repeated)
सुचन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसुचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शरुःŚaru (proper name; repeated)
शरुः:
Karta
TypeNoun
Rootशरु
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
गीतwith song
गीत:
Karana
TypeNoun
Rootगीत
FormNeuter, Instrumental, Singular
माधुर्यwith sweetness
माधुर्य:
Karana
TypeNoun
Rootमाधुर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
सम्पन्नःendowed with
सम्पन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
सुविख्यातःvery famous
सुविख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुविख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
हाहाHāhā (Gandharva name)
हाहा:
Karta
TypeNoun
Rootहाहा
FormMasculine, Nominative, Singular
हूहूHūhū (Gandharva name)
हूहू:
Karta
TypeNoun
Rootहूहू
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
येwho/which (those who)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
देवगन्धर्वाःdivine Gandharvas
देवगन्धर्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवगन्धर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
समुपागताःhad arrived/assembled
समुपागताः:
TypeVerb
Rootसम्-उप-आ-गम्
FormPerfect participle (past passive participle), Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3rd, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
King (Janamejaya, implied addressee)
G
Gandharvas
B
Brahmacārī
S
Suvarṇaśreṣṭhī
V
Viśvāvasu
B
Bhūmanyu
S
Sucandra
Ś
Śaru
B
Bhīmasena (Gandharva)
U
Ugrasena (Gandharva)
Ū
Ūrṇāyu
A
Anagha
G
Gopati
D
Dhṛtarāṣṭra (Gandharva)
S
Sūryavarcā
Y
Yugapa
T
Tṛṇapa
K
Kārṣṇi
N
Nandi
C
Citraratha
Ś
Śāliśirā
P
Parjanya
K
Kali (Gandharva)
N
Nārada (Gandharva name in this list)
Ṛtvā
B
Bṛhattvā
B
Bṛhaka
K
Karāla
H
Hāhā
H
Hūhū

Educational Q&A

The verse highlights the epic motif that virtue, fame, and refined arts (especially music) are honored in divine society; it also underscores the ordered, communal nature of celestial gatherings, where renowned beings assemble for a larger dharmic narrative event.

Vaiśampāyana enumerates the Gandharvas who arrived at a particular venue, naming many celebrated celestial musicians (including Hāhā and Hūhū) to mark the grandeur of the assembly and the importance of the occasion.