Shloka 22
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युति:,मैंने सुना है कि देवराज इन्द्र ही सब देवताओंमें प्रधान हैं, उनमें अधाह बल और उत्साह है। वे बड़े पराक्रमी एवं अपार तेजस्वी हैं। मैं तपस्याद्वारा उन्हींको संतुष्ट करके महाबली पुत्र प्राप्त करूँगा। वे मुझे जो पुत्र देंगे, वह निश्चय ही सबसे श्रेष्ठ होगा तथा संग्राममें अपना सामना करनेवाले मनुष्यों तथा मनुष्येतर प्राणियों (दैत्य-दानव आदि)-को भी मारनेमें समर्थ होगा। अतः मैं मन, वाणी और क्रियाद्वारा बड़ी भारी तपस्या करूँगा
vaiśampāyana uvāca | indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti naḥ śrutam | aprameya-balotsāho vīryavān amita-dyutiḥ | mayā tapasā taṃ toṣayitvā mahābalī putraḥ prāptavyaḥ | sa me yaḥ putraṃ dāsyati sa niścayena sarvaśreṣṭho bhaviṣyati | sa saṃgrāme māṃ pratiyoddhṝn manuṣyān manuṣyetarāṃś ca (daitya-dānava-ādīn) hantum api samarthaḥ bhaviṣyati | ato 'haṃ manasā vācā karmaṇā ca mahā-tapas cariṣyāmi |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เราได้ยินกันมาว่า พระอินทร์เป็นราชาแห่งเหล่าเทวะ และเป็นประธานเหนือเทวทั้งปวง ทรงมีพละและอุตสาหะหาประมาณมิได้ ทรงเดชานุภาพยิ่ง และมีรัศมีไร้ขอบเขต ด้วยตบะเราจะทำให้พระองค์พอพระทัย แล้วจักได้โอรสผู้มีกำลังมหาศาล โอรสที่พระองค์ประทานจักเป็นยอดยิ่งเหนือผู้ใด และในสงครามจักสามารถสังหารผู้ที่ยืนต้านหน้าได้ ทั้งมนุษย์และอมนุษย์ เช่น ไทตยะและทานวะทั้งหลาย ฉะนั้นเราจักบำเพ็ญตบะอันเข้มกล้า ด้วยใจ วาจา และกาย
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the epic idea that disciplined austerity (tapas), aligned through mind, speech, and action, is a potent means to seek divine favor; it also raises an ethical tension: spiritual practice is directed toward acquiring extraordinary martial power, showing how ascetic merit can be harnessed for worldly aims in the Mahābhārata.
The narrator reports a resolve to propitiate Indra through severe austerities in order to obtain a supremely powerful son—one who would be unrivaled and able to defeat even formidable non-human adversaries such as Daityas and Dānavas in battle.