Shloka 9
Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti
Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science
अमाद्यदिन्द्र: सोमेन दक्षिणाभिद्धिजातय: । व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मन:,“उसमें देवराज इन्द्र सोमपान करके उन्मत्त हो उठे थे तथा ब्राह्मणलोग पर्याप्त दक्षिणा पाकर हर्षसे फूल उठे थे। महामना राजर्षि व्युषिताश्वके यज्ञमें उस समय देवता और ब्रह्मर्षि स्वयं सब कार्य कर रहे थे। राजन! इससे व्युषिताश्व सब मनुष्योंसे ऊँची स्थितिमें पहुँचकर बड़ी शोभा पा रहे थे
amādyad indraḥ somena dakṣiṇābhir dhijātayaḥ | vyuṣitāśvasya rājarṣes tato yajñe mahātmanaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ในยัญพิธีนั้น พระอินทร์ผู้เป็นจอมเทพได้ดื่มโสมแล้วก็ปลาบปลื้มจนเคลิบเคลิ้ม ส่วนพราหมณ์ผู้เป็นทวิชะทั้งหลายได้รับทักษิณาอย่างอุดม จึงยินดีปรีดา. ในยัญของราชฤๅษีผู้มหาตมะนามว่า วยูษิตาศวะ เหล่าเทพและพรหมฤๅษีทั้งหลายประหนึ่งลงมือประกอบพิธีและหน้าที่ทั้งปวงด้วยตนเอง. ด้วยเหตุนี้ วยูษิตาศวะจึงยกตนเหนือมนุษย์ทั้งหลาย และส่องประกายด้วยสิริอันวิจิตรยิ่ง.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic ideal that a ruler’s properly conducted sacrifice, coupled with generous dakṣiṇā to the twice-born, sustains the sacred-social order and brings elevated status and radiance (yaśas/śrī) through divine and sage approval.
Vaiśampāyana describes Vyuṣitāśva’s great sacrifice: Indra drinks Soma and becomes exhilarated; Brahmins rejoice after receiving ample gifts; and the gods and brahmarṣis are portrayed as actively ensuring the rites succeed, resulting in Vyuṣitāśva’s exceptional eminence.