Shloka 14
Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti
Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम । व्युषिताश्व: समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्,“उन महाराजमें दस हाथियोंका बल था। कुरुश्रेष्ठ! पुराणवेत्ता विद्वान् यशमें बढ़े-चढ़े हुए नरेन्द्र व्युषिताश्वके विषयमें यह यशोगाथा गाते हैं--“राजा व्युषिताश्व समुद्रपर्यन्त इस सारी पृथ्वीको जीतकर जैसे पिता अपने औरस पुत्रोंका पालन करता है, उसी प्रकार सभी वर्णके लोगोंका पालन करते थे। उन्होंने बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान करके ब्राह्मणोंको बहुत धन दिया
vaiśampāyana uvāca |
vyuṣitāśve yaśovṛddhe manuṣyendre kurūttama |
vyuṣitāśvaḥ samudrāntāṁ vijityemāṁ vasuṁdharām |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—โอ กุรุผู้ประเสริฐ เรื่องพระราชา วยุษิตาศวะ ผู้เป็นนเรนทรผู้รุ่งเรืองด้วยเกียรติยศนั้น บัณฑิตผู้ทรงคัมภีร์โบราณขับสรรเสริญว่า—“ครั้นพิชิตแผ่นดินอันมีมหาสมุทรเป็นขอบเขตแล้ว พระราชาวยุษิตาศวะทรงอภิบาลประชาชนทุกวรรณะ ดุจบิดาถนอมเลี้ยงบุตรโดยชอบของตน”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical model of kingship: even if a ruler conquers widely, his legitimacy is measured by dharmic governance—protecting all people impartially and acting with paternal responsibility rather than exploitation.
Vaiśampāyana introduces a traditional eulogy about King Vyuṣitāśva. The learned recite his fame, describing him as a renowned sovereign who conquered the earth up to the ocean and then protected his subjects like a father.