Kuntī’s Appeal for Progeny and the Vyuṣitāśva–Bhadrā Precedent (कुन्ती-पाण्डु संवादः; व्युषिताश्व-भद्रा आख्यानम्)
तिष्ठन्तं राजसमितौ पुरन्दरमिवापरम् | त॑ दृष्टवा सानवद्याज्ी कुन्तिभोजसुता शुभा,उस राजसमाजमें वे द्वितीय इन्द्रके समान विराजमान थे। निर्दोष अंगोंवाली कुन्तिभोजकुमारी शुभलक्षणा कुन्ती स्वयंवरकी रंगभूमिमें नरश्रेष्ठ पाण्डुको देखकर मन- ही-मन उन्हें पानेके लिये व्याकुल हो उठी। उसके सब अंग कामसे व्याप्त हो गये और चित्त एकबारगी चंचल हो उठा
Vaiśaṃpāyana uvāca |
tiṣṭhantaṃ rājasamitau purandaram ivāparam |
taṃ dṛṣṭvā sānavadyāṅgī kuntibhojasutā śubhā |
svayaṃvararaṅgabhūmau naraśreṣṭhaṃ pāṇḍuṃ vilokya manasā tam avāptum vyākulābhavat |
tasyāḥ sarvāṅgāni kāmena vyāptāni, cittaṃ ca sahasā cañcalaṃ babhūva ||
ในท่ามกลางราชสภา พระองค์ทรงรุ่งเรืองดุจพระอินทร์องค์ที่สอง ครั้นกุนตี—พระธิดากุนติภোজ ผู้มีอวัยวะผุดผ่องไร้มลทินและมีลักษณะเป็นมงคล—ทอดพระเนตรเห็นแล้ว ก็เกิดความกระสันใคร่จะได้พระองค์ไว้ในใจ ความรักแผ่ซ่านทั่วกาย และพระทัยก็หวั่นไหวในบัดดล
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights how powerful impressions (darśana) can stir the mind instantly; even in a public, dharmic setting like a svayaṃvara, desire arises naturally. The ethical emphasis is not on condemning attraction but on recognizing the mind’s sudden instability and the need for discernment and self-governance in royal and marital choices.
In the svayaṃvara context, Pāṇḍu stands in the royal assembly shining like a second Indra. Kuntī, the daughter of Kuntibhoja, sees him and becomes inwardly eager to obtain him as her chosen husband; love overwhelms her body and her mind becomes restless.